Moravský kras – domowe pielesze Adama Ondry

Adam Ondra to z pewnością jeden z najlepszych wspinaczy w historii free climbingu, powszechnie znany z otwierania i powtarzania najtrudniejszych dróg na całym świecie. Co ciekawe, mimo niezliczonych podróży nie zaniedbuje swoich domowych czeskich rejonów wspinaczkowych, w których de facto wychowywał się od dziecka. W efekcie znajdujący się w okolicach Brna Moravský Kras jest skupiskiem wyjątkowo ekstremalnych dróg jego autorstwa, stanowiąc swoisty ewenement na wspinaczkowej mapie świata (patrz tabelka).

* Wycena tej kombinacji ze standardowym startem HE opiewa na 9a+/b. Dodatkowo w rejonie tym znajduje się 7 dróg o wycenie 9a. Dla jednej z nich (Perla Východu) William Bosi sugeruje wycenę 9a+. Jego komentarz na 8a.nu brzmi: grade wise it feels far more like 9a+.

Zważywszy na to, że najtrudniejsze drogi w polskich skałach sięgają stopnia 9a (VI.8) – Moravský Kras jest zdecydowanie najbliższym (!) rejonem dla czołowych polskich wspinaczy, w którym mogą zmierzyć się z drogami o wycenie 9a+ (VI.8+), 9b (VI.9) oraz 9b+ (VI.9+). Taką koncentrację ekstremów znajdziemy zresztą tylko w odległym norweskim Flatanger. Tymczasem autostradowe połączenie z Brnem sprawia, że do Moravskiego Krasu (szczególnie z południa Polski) można się wybrać nawet na jeden dzień.

Oczywiście Moravský Kras to miejsce nie tylko dla czołowych wspinaczy, w regionie tym znajduje się ponad 1400 dróg w pełnym przedziale trudności.

Informacje praktyczne

Przynależność do Unii Europejskiej sprawia, że podróż do Czech jest niezwykle prosta (brak przejść granicznych, opłat roamingowych etc). Jedyną rzeczą, o której musimy pamiętać wybierając się na wspinaczkę do Moravskiego Krasu jest zakup czeskiej winiety; wykupujemy ją elektronicznie (tradycyjne winiety papierowe zostały w Czechach wycofane) na przykład przez oficjalny portal eDalnice.cz. Dostępne są winiety 1-dniowe, 10-dniowe, 30-dniowe oraz roczne.

Warto także zwrócić uwagę na obowiązkowe wyposażenie pojazdu. W Czechach wymagane są, oprócz trójkąta ostrzegawczego: apteczka, koło zapasowe lub zestaw naprawczy do opon oraz kamizelka odblaskowa, która koniecznie powinna znajdować się w kabinie samochodu (a nie w bagażniku).

Walutą Czech jest korona czeska (CZK). Karty płatnicze są powszechnie akceptowane, jednakże w mniejszych sklepikach i wiejskich „hospudkach” gotówka jest często jedyną akceptowalną formą płatności. W czeskie korony najkorzystniej jest się zaopatrzyć w Polsce.

Wybrane ciekawostki z historii wspinania w Morawskim Krasie

1. Istnieje rycina autorstwa Karela Beduzziego z ok. 1748 roku (!) przedstawiająca mężczyznę wspinającego się na ścianę Hřebenáč w rejonie Sloup. O tym, że rycina nie stanowi fantazji autora, świadczą osiemnastowieczne kroniki, w których zapisano, że na skałę tą „wspinano się dla nagród”. Jest to o tyle imponujące, że Hřebenáč ma dwadzieścia metrów wysokości, a najłatwiejsza droga na tej skale to Normalka o wycenie IV.

2. Pierwszy przewodnik wspinaczkowy po rejonie Moravský Kras powstał już w 1938 roku, a jego autorami byli Arnold Czerny, Franz Krammer i Erhard Wagner. Trzeba przyznać, że schematy skał zamieszczone w tym opracowaniu mogłyby śmiało posłużyć niektórym autorom obecnych przewodników jako wzór do naśladowania.

3. W czasach II wojny światowej działali tutaj niemieccy wspinacze o poglądach antyfaszystowskich. Do dzisiaj można znaleźć w trudno dostępnych częściach skał i jaskiń Morawskiego Krasu pozostawione przez nich napisy typu „Hitler – der blutige Hund”. Napisy takie pojawiały się oczywiście także w miejscach ogólnie dostępnych, ale były natychmiastowo niszczone.

4. Bardzo długo Morawski Kras musiał czekać na pierwsze drogi o wycenie VI. Winna temu była używana od końca lat 30. XX wieku zamknięta skala trudności (wymyślona przez niemieckiego wspinacza Willo Welzenbacha) składająca się jedynie z sześciu stopni. Szósty stopień oznaczał skrajnie trudno i definiował najwyższe możliwe trudności skalne; istniał zatem opór moralny przed nadawaniem drodze maksymalnego stopnia trudności.

Zanim zorientowano się, że taka skala jest zwyczajnie za krótka, część dróg reprezentowała już w istocie trudności daleko wykraczające poza nią – niektóre szóstki z tego okresu cenione są obecnie na mocne VII+ (na przykład droga Cedule w rejonie Holštejn).

Skala Welzenbacha była zresztą używana w wielu krajach Europy (także w Polsce) i generowała podobne problemy, w konsekwencji została ona rozszerzona i zwie się dzisiaj skalą UIAA.

5. Za modernistyczne wspinanie w Morawskim Krasie (wprowadzenie klasycznego wspinania sportowego) odpowiada przede wszystkim wspinający się do dzisiaj Tomáš Pilka, autor największych tutejszych klasyków w przedziale trudności od 7c+ do 8b+. Dla czeskiego wspinania Pilka znaczy zatem tyle co dla nas Piotr Korczak – obydwaj panowie należą zresztą do tego samego pokolenia wspinaczy.

Warto przy okazji przypomnieć, że Pilka wpisał się także w historię polskiego wspinania – do niego należą pierwsze prowadzenia dróg Mandala życia VI.5 oraz Charitka VI.5+ na Wielkiej Cimie w Podzamczu.

6. Pod koniec lat 90. XX wieku zaczął się pojawiać w skałach Morawskiego Krasu kilkuletni dzieciak z Brna o imieniu Adam. Zapewne nikt się wtedy nie spodziewał, że kilkanaście lat później będzie on najlepszym wspinaczem sportowym na świecie. Z drugiej strony od dziecka zawstydzał starszych kolegów – wszak już w wieku ośmiu lat poprowadził w stylu OS drogę o trudnościach 7b+. Na pierwsze 8a bez znajomości musiał poczekać aż do dziesiątego roku życia.

7. Już w 2008 roku (!) czescy wspinacze alarmowali:

Czeski Związek Alpinistyczny liczy obecnie 10 000 członków. Skał w Morawskim Krasie nie da się jednak powiększyć. Powstają więc warianty wariantów; wiele nowych przejść jest wciskanych między istniejące drogi i często mają wspólne odcinki lub się przecinają. Drogi wspinaczkowe są tu tak zatłoczone, że wspinacz nieznający terenu może nieświadomie przechodzić z jednej drogi na drugą lub pokonywać dwie drogi jednocześnie.

W efekcie na niektórych skałach wprowadzono całkowity zakaz dalszej ekiperki, mimo że skala zjawiska była nieporównywalnie mniejsza od patologii spotykanej obecnie w polskich skałach.

Rejony wspinaczkowe w Morawskim Krasie

Moravský Kras, stanowiący najważniejszy obszar dla wspinaczy sportowych w całych Czechach, składa się z siedmiu nieodległych rejonów.

Wszystkie rejony zostały szczegółowo opisane w wydanym w 2019 roku przewodniku wspinaczkowym „Moravské skały III – Jižní Morava”. Autorami przewodnika są między innymi Vladimír Skýpala oraz Vladimír Wolf.

Na szczególną uwagę zasługują trzy miejscówki: Sloup, Holštejn oraz Josefovské údolí. Na skałach tych znajduje się bowiem najwięcej dróg w pełnym przedziale trudności w tym oczywiście najtrudniejsze ekstremy Adama Ondry.

Sloup – największy rejon Morawskiego Krasu

Sloup jest najpopularniejszym rejonem Morawskiego Krasu, w weekendy bywa tutaj tłoczno.

Dodatkowo znajduje się tu Jaskinia Sloupska stanowiąca jedną z największych w Czechach atrakcji turystycznych, wraz z kilkoma innymi jaskiniami tworzy bowiem najdłuższy w tym kraju system jaskiniowy – cała trasa turystyczna ma 1760 metrów.

Ulubionym sektorem czeskich wspinaczy są Staré Skały. To w tym sektorze znajduje się jedna z dwóch czeskich dróg wycenionych na 9b+, czyli Vasil Vasil (pierwsza 9b+ w Czechach i trzecia na świecie) otwarta przez Adama Ondrę w 2013 roku. Tutaj także znajdziemy szereg klasyków Tomáša Pilki jak chociażby: Sofia 7c+, Runway 8a czy Rychlá smrt 8a+.

Obu tych wspinaczy (a do tego Williama Bosiego) możemy zobaczyć w filmiku opowiadającym o drodze Vasil Vasil; wzrok przykuwają nie tylko ekstremalne przechwyty na tej drodze, ale także polska koszulka Tomáša Pilki.

W rejonie Sloup znajduje się także najwięcej dróg z niższych przedziałów trudności. Prym wiedzie znajdująca najbliżej parkingu skała Hřebenáč. Drogi w szerokim zakresie trudności znajdziemy także na ścianach Evropa oraz Indie – od dróg rozgrzewkowych poprzez klasyki Tomáša Pilki (na przykład: Rekonstrukce 7c+, Destrukce 8a+) aż po produkcje Adama Ondry (między innymi Schengen 8c czy też Kosovo 8c+).

Holštejn – topowy rejon na Morawach

Najbardziej atrakcyjną skałą w rejonie Holštejn jest bez wątpienia Lidomorna; środkowa część tej skały (najbardziej przewieszona) stanowi dla Czechów swoistą pakernię, o czym świadczy ilość powstałych tu kombinacji treningowych.

* 49 linii to kombinacje dróg.

Na skale tej Adam Ondra poprowadził pierwszą czeską 9a (Perla Východu, 2007 rok) oraz pierwszą 9a+ (Perlorodka, 2011 rok). Znajduje się tutaj także najtrudniejsza droga w Czechach, a mianowicie Zvěřinec 9b+ (2022 rok). Taką samą wycenę posiada co prawda Vasil Vasil, ale to o drodze Zvěřinec Adam napisał: Second hardest route of my life, quite a bit harder than other 9b+ (po Silence 9c).

Przebieg powyższych dróg (jest tu trochę jak na Pochylcu) opisuje na filmiku Adam Ondra:

W lewej i prawej części masywu Lidomorna przewieszenie trochę odpuszcza i można się tutaj rozgrzać lub po prostu powspinać się po łatwiejszych drogach. Znajdziemy tu na przykład drogę Ztráta času 6c+, której autorem jest ojciec Adama – Miroslav Ondra.

Na tejże skale w 2024 roku obiłem wraz z Karolem Taborem drogę Nowakovo pravidlo 6a. Nazwa odnosi się do głoszonej przez Rafała Nowaka tezy, że lepiej jest obić gorszą (brzydszą, łatwiejszą) drogę w świetnym i uczęszczanym rejonie niż lepszą (ładniejszą, trudniejszą) na zapomnianym zadupiu. Tutaj jakby wszystko się zgadza – mimo że droga nie powala trudnościami ,to jednak znajduje się na topowej czeskiej skale.

Rok później dołożyłem jeszcze dwie rozgrzewkowe 6b+: Dobré nápady oraz Hloupé nápady.

A propos, w najśmieszniejszym języku świata istnieje wiele słów, które u nas mają całkiem inne znaczenie, co często prowadzi do nieporozumień – czeski napad to de facto polski pomysł.

Josefovské údolí – najstarszy z tutejszych rejonów

Znajdujące się w rejonie Josefovské údolí: Krkavčí skála oraz Býčí skála były pierwszymi skałami w Morawskim Krasie odkrytymi dla wspinania. Zaczęto się na nich wspinać z początkiem XX wieku. Pierwszych prób („częściowych wejść” – według czeskiej literatury wspinaczkowej) dokonali w 1911 roku K. Kubásek i O. Bažant.

Jest to zatem znakomity rejon dla amatorów dróg historycznych – można się tu powspinać zarówno po drogach powstałych jeszcze przed I wojną światową, jak i po najnowszych ekstremach.

Na szczególną uwagę zasługuje Býčí Skála, na której znajdują się aż trzy topowe produkcje Adama Ondry. Są to powstałe w 2021 roku: Taurus (9b) oraz Kout pikle i Molekuly (obie 9a+).

Na poniższym filmiku możemy podziwiać przejście przez Adama drogi Kout pikle, a przy okazji rzucić okiem na imponujące przewieszenia tego rejonu.

Przewieszenia te od zawsze przyciągały czołowych czeskich wspinaczy – do klasyków rejonu należą Pedrův smrk 8a+ wspomnianego już Tomáša Pilki czy też Býčí krev L1 8b samego Tomáša Mrázka (Býčí krev extension 8c+ należy do Adama Ondry). Młodszym czytelnikom należy przypomnieć, że Tomáš Mrázek był dwukrotnym mistrzem świata we wspinaczce sportowej (2003, 2005).

Moravský Kras i bouldering

Osobną kwestią w Morawskim Krasie jest uprawiany tu bouldering; podobnie jak w przypadku wspinania z liną mamy do czynienia z zadziwiającą koncentracją boulderów z najwyższej półki. Autorem większości najtrudniejszych jest oczywiście Adam Ondra.

No cóż, takiej listy nie powstydziłyby się najlepsze rejony boulderowe na świecie. Należy oczywiście dodać, że na terenie Morawskiego Krasu wytyczono łącznie ponad 600 boulderów.

Na powyższej liście prym wiedzie Terranova wyceniona przez Adama Ondrę na 8C+, ale podejrzewana o wyższe trudności. Taką opinię wyraża William Bosi, który mimo że posiada najdłuższą listę pokonanych boulderów 9A, to jednak z Terranovą nie może sobie poradzić.

Próby sympatycznego Szkota na Terranovie możemy zobaczyć na poniższym filmie:

Czesi traktują zresztą bouldering bardzo poważnie, częściej używają crashpadów niż lin. Wielokrotnie w rejonie Holštejn byłem jedynym wspinaczem używającym liny, reszta wspinaczy pochłonięta była boulderingiem.

***

Na jednej z czeskich stron wspinaczkowych można przeczytać:

Jedni kochają Morawski Kras, inni go nienawidzą. Tutejszy wapień jest dość śliski, wymaga precyzyjnej pracy nóg i szczególnie silnych palców.

Biorąc pod uwagę fakt, że cytat ten idealnie opisuje także polskie wapienie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, uważam, że polscy wspinacze nie tylko powinni się tu czuć jak „ryba w wodzie”, ale są bardziej predysponowani do wspinania w Morawskim Krasie niż westowi koledzy.

Stąd też nie zdziwiłbym się, gdyby pierwsze powtórzenia ekstremów Adama Ondry przypadły w udziale wspinaczom z naszej czołówki.

***

Przewodniki po czeskich rejonach wspinaczkowych znajdziecie tutaj.