Odszedł Jim Whittaker – pierwszy Amerykanin na Evereście

7 kwietnia 2026 roku w swoim domu w Port Townsend w stanie Waszyngton, otoczony rodziną, odszedł Jim Whittaker. Miał 97 lat. 1 maja 1963 roku Whittaker jako pierwszy Amerykanin stanął na szczycie Mount Everestu – dekadę po pionierskim wyczynie Edmunda Hillary’ego i Tenzinga Norgaya. Na szczyt dotarł w towarzystwie Szerpy Nawanga Gombu, siostrzeńca Tenzinga. Skończył im się tlen w butlach przed osiągnięciem wierzchołka, ale nie zawrócili.

***

Rodzina po jego śmierci napisała: „Czy to w domu, w górach, czy na morzu – szukał sposobu, by dzielić z innymi przygodę, radość i optymizm. Jego ciepło, pokora i wiara w moc natury, która łączy ludzi, pozostawiły trwałe dziedzictwo.” I nie są to słowa puste, świadczą o tym komentarze znających go ludzi pod wpisem Eda Viestursa.

Whittaker urodził się 10 lutego 1929 roku w Seattle. Kilka minut po nim urodził się brat bliźniak Louie – nierozłączny towarzysz dzieciństwa. W góry weszli jako skauci, potem przez całe życie już ich nie opuścili. Barney, najstarszy z braci, dotrzymał obietnicy złożonej sobie pewnego dnia na ścianie w Snoqualmie Pass, gdzie wszyscy trzej przestraszyli się i przysięgli sobie, że już nigdy nie będą się wspinać. Jim i Louie resztę życia spędzili na łamaniu tej przysięgi.

Po służbie wojskowej – podczas której uczyli żołnierzy 10. Dywizji Górskiej narciarstwa i wspinania w Colorado – Jim dostał telefon od Lloyda Andersona, współzałożyciela małej spółdzielni sprzętowej w Seattle. W 1955 roku został jej pierwszym pełnoetatowym pracownikiem, zarabiając 400 dolarów miesięcznie. Spółdzielnia wkrótce zmieniła nazwę na Recreational Equipment, Inc. – czyli REI. Whittaker działał w niej przez 25 lat, dochodząc do stanowiska prezesa i dyrektora generalnego. Gdy w 1963 roku wszedł na Everest, darmowa reklama była tak potężna, że rok później przychody REI po raz pierwszy przekroczyły milion dolarów. Obecnie REI to jeden z największych detalistów outdoorowych w USA, ma szacowane przychody na 3,5 mld dolarów.

Wejście na Everest zrobiło z nieśmiałego wspinacza i menedżera sklepu wspinaczkowego natychmiastową gwiazdę. Parady, klucze do miasta, audiencja u prezydenta Kennedy’ego. Przez lata Whittaker zżył się z rodziną Kennedych – był bliskim przyjacielem Roberta F. Kennedy’ego, którego w 1965 roku poprowadził na szczyt nazwany właśnie Mount Kennedy w Kanadzie. Był przy nim, gdy Kennedy umierał po zamachu w 1968 roku.

W 1990 roku Whittaker stanął na czele wyprawy International Peace Climb, która zgromadziła na Evereście wspinaczy ze Stanów Zjednoczonych, ZSRR i Chin – by pokazać, że przez góry można budować mosty między narodami. Przy okazji wyprawa zebrała z góry ogromne ilości śmieci zostawionych przez poprzednie ekspedycje. Alpinista Ed Viesturs, który pracował na tej wyprawie, wspominał: „Jim wkroczył i stał się liderem, jak to zwykle robił. Dał jasno do zrozumienia, że albo na szczyt wejdą wspinacze ze wszystkich krajów, albo nikt nie wejdzie”.

Whittaker mawiał: „Kiedy żyjesz na krawędzi, sięgasz wzrokiem trochę dalej”.

Źródło: REI Uncommon Path, AP