Tunezja – wspinaczkowa poezja

Każdej zimy zdarzają się niestety okresy, w których ciężko jest znaleźć w Europie Południowej rejony ze stabilną pogodą. Alternatywą zapewniającą idealny warun do wspinania w okresie zimowym są arabskie kraje Afryki Północnej.

Strona tytułowa topo po tunezyjskim wspinaniu, autorstwa francuskich wspinaczy

***

Najwięcej wspinania mamy oczywiście w Maroku. Powszechnie wiadomo, że od lat eksplorowane są także Algieria i Egipt. Kilka lat temu – ku mojemu zaskoczeniu – natknąłem się w Internecie na profesjonalnie przygotowane przez francuskich wspinaczy topo (PDF) dotyczące wspinania w Tunezji. Już samo zdjęcie ze strony tytułowej tegoż opracowania (patrz wyżej) rozbudziło we mnie wodze fantazji i podpowiedziało kierunek kolejnej wspinaczkowej eskapady.

Informacje praktyczne 

Żadna linia lotnicza nie oferuje bezpośrednich lotów z Polski do Tunezji. Najkorzystniejsze cenowo są loty Lufthansą do Tunisu z przesiadką w Monachium lub Frankfurcie. Bezpośrednio do Tunezji (na przykład z Katowic) latają jedynie czartery dla biur podróży; szczególnie atrakcyjne kosztowo są nieraz loty czarterowe do Enfidhy sprzedawane przez Rainbow.

Wytrwali kierowcy mogą oczywiście zaplanować podróż samochodem – do Tunisu pływają regularnie promy z francuskiej Marsylii lub z włoskiej Genui; należy przy tym pamiętać o zabraniu Zielonej Karty.

Do przekroczenia granic Tunezji niezbędny jest paszport; obywatele polscy nie potrzebują natomiast wizy.  Obowiązkowe jest za to ubezpieczenie kosztów leczenia.

Tradycyjnie, jak przy każdej podróży do kraju leżącego poza UE, przypominam o wyłączeniu przesyłu danych internetowych na polskich kartach SIM.

W Tunezji istnieje obowiązek meldunkowy. Co ważne, nie ma możliwości wybrania się do Tunezji bez wcześniejszej rezerwacji kwatery; podczas kontroli paszportowej na granicy (lotnisku) należy pokazać potwierdzenia rezerwacji oraz jej opłacenia.

Typowo kolonialny styl kwatery wynajętej w Tunezji (fot. Maciej Kowalczyk)

Walutą Tunezji jest dinar tunezyjski (TND), który jest tzw. walutą zamkniętą – istnieje zakaz wywożenia dinarów z kraju. Nie ma sensu zatem pytać o tę walutę w polskich kantorach.

Nie ma też możliwości płacenia dolarami amerykańskimi lub euro – zgodnie z przepisami prawa walutowego Tunezji płacenie walutami obcymi w codziennym obrocie jest nielegalne; wyjątkiem są lotniska. W Tunisie oraz w kurortach turystycznych bez problemu użyjemy kart płatniczych.

Dinary, niezbędne w mniejszych miejscowościach, najlepiej pozyskać w tunezyjskich kantorach lub bankach, wymieniając euro lub dolary amerykańskie. Koniecznie należy zachować kwity z wymiany; bez nich nie wymienimy z powrotem pozostałych dinarów.

Pamiątka z Tunezji; prawdę powiedziawszy dopiero po powrocie wyczytałem, że wywóz ichniejszej waluty jest przestępstwem (fot. Maciej Kowalczyk)

Od 2015 roku w Tunezji obowiązuje stan wyjątkowy. Jedną z jego konsekwencji jest oficjalny zakaz fotografowania obiektów wojskowych i rządowych. Nieoficjalnie jest jeszcze gorzej – w 2024 roku niejaki Daniel Dembowski (turysta z Polski) trafił na miesiąc do tunezyjskiego więzienia za zrobienie selfie z widokiem na hotel, w którym był zameldowany. O katastrofalnych warunkach w tunezyjskim więzieniu można przeczytać w wywiadzie, którego udzielił Gazecie Wyborczej. Wyjaśnienia strony tunezyjskiej – po interwencji polskich władz – były co najmniej enigmatyczne: otóż w uwiecznionym na selfie hotelu mogli przecież spotykać się terroryści…

Jako że przypadek Daniela Dembowskiego nie jest jedyny, nasuwa się prosty wniosek: nie warto w Tunezji w ogóle robić zdjęć w miejscach publicznych.

Tunezja jest krajem muzułmańskim – poza kurortami turystycznymi, szczególnie w mniejszych miejscowościach, należy unikać zbyt skąpego ubioru. W czasie ramadanu (nieraz wypada w miesiącach zimowych) zalecane jest unikanie w ciągu dnia jedzenia, picia i palenia papierosów na ulicach – może to spowodować nieprzychylne reakcje ze strony Tunezyjczyków.

Należy przy tym zaznaczyć, że Tunezja i tak jest jednym z najbardziej liberalnych krajów muzułmańskich – alkohol zabroniony jest tu dla wyznawców Allaha tylko w okresie ramadanu. Tunezja jest też jedynym krajem islamskim, w którym prawnie zakazano wielożeństwa.

Świątynia Wody – jeden z ważniejszych zabytków Tunezji, znajdujący się de facto pod jednym z sektorów wspinaczkowych (fot. Maciej Kowalczyk)

Językami urzędowymi w Tunezji są arabski i francuski. Wielu Tunezyjczyków mówi także po włosku lub hiszpańsku. Dużo gorzej wygląda niestety sprawa z językiem angielskim. O ile raczej bez problemu dogadamy się po angielsku na lotniskach czy w kurortach turystycznych, to już znajomość tego języka w mniejszych miejscowościach (w tym tych przy rejonach wspinaczkowych) jest praktycznie zerowa.

Kuchnia tunezyjska jest jedną z najostrzejszych na świecie, a podstawą jest pasta harissa. Popularne są owoce morza, baranina oraz daktyle.

Położenie Zaghouan (mapa Google)

Wspinanie w rejonie Zaghouan

Opisywany rejon znajduje się na terenie Parku Narodowego Djebel Zaghouan, około 60 kilometrów na południe od Tunisu.

Eksploracja rejonu zaczęła się w 2012 roku a jej inicjatorem był Tunezyjczyk Slim Bouguerra, który złapał bakcyla do wspinaczki w czasie swoich studiów we Francji. Po powrocie do Tunezji odwiedził rejon Djebel Zaghouan, ale mógł niestety jedynie podziwiać dziewicze, nieobite skały.

W rejonie działali za to grotołazi zrzeszeni w Associaton de Speleologie de Zaghouan. Bouguerra skontaktował się zatem z ich prezesem (Mourad Attia). Okazało się, że tunezyjscy grotołazi także od dawna myśleli o wspinaczce skalnej; nie bardzo jednak wiedzieli jak się za to zabrać – nie posiadali sprzętu do wspinaczki tradowej i nie znali się na ekiperce.

W konsekwencji zaproszono do Tunezji francuskich kolegów Slima Bouguerry zrzeszonych w Klubie Wspinaczki Górskiej Uniwersytetu w Grenoble (GUCEM); pokłosiem tej współpracy było obicie około 50 dróg wspinaczkowych oraz stworzenie wspomnianego we wstępie TOPO: Escalade à Zaghouan: Couennes et grandes voies en Tunisie.

Przykładowe strony z przewodnika „Escalade à Zaghouan: Couennes et grandes voies en Tunisie”

Topo jest niestety nieaktualne – obecnie w rejonie znajduje się grubo ponad 200 świetnie obitych dróg, rozmieszczonych w dziesięciu nieodległych sektorach. Drogi są na szczęście podpisane na skale, chociaż w bardzo nietypowy sposób – otóż pod drogami znajdziemy tylko ich wyceny.

Tunezyjski podpis pod drogą wspinaczkową (fot. Maciej Kowalczyk)

W rejonie istnieją dwa parkingi dedykowane dla wspinaczy. Parking wybieramy w zależności od tego, w którym sektorze chcemy się powspinać.

Sektory wspinaczkowe w rejonie Zaghouan

Sektory z parkingu 1 (36.366425,10.090318):

• Baraka Allah Fika
• Kaf Al Blida
• Grandes Voies

Sektory z parkingu 2 (36.38232,10.114152):

• Temple Des Eaux
• Oued Della
• Alch El Nisr
• Sous Le Regard De Fatma
• Rock Is Dead
• Slim Fast
• La Conque

Skały w rejonie Zaghouan to zdolomityzowane wapienie jako żywo przypominające najlepsze rejony Europy Południowej. Mamy tu doskonałej jakości skałę – do tego w pięknych kolorach od żółci przez czerwień do barwy brązowej; sporo przewieszeń, tufy i super tarcie.

Do wspinania wystarczy komplet ekspresów. W kilku sektorach (szczególnie w Grandes Voies) mamy też obite drogi wielowyciągowe.

Należy jednak zaznaczyć, że oferta wspinaczkowa rejonu nie jest przeznaczona dla mocnych wspinaczy sportowych – 90 proc. dróg nie przekracza stopnia 7b. Istnieją oczywiście drogi trudniejsze (do 8b), ale ich wybór jest ograniczony. Odpowiedzialni za to są lokalni wspinacze – ekiperzy, którzy, mówiąc kolokwialnie, nie są na razie mistrzami skały. Najtrudniejsze drogi wytyczane są zatem przez Europejczyków, co jednak ma charakter incydentalny.

Sektory Zaghouan (od lewej): Grandes Voies, Baraka Allah Fika i Kaf Al Blida

Ze względu na niewielką liczbę wspinających się tu osób oraz trwającą cały czas ekiperską eksplorację – część dróg może nie być do końca oczyszczonych i istnieje ryzyko obrywów skalnych. Jest to typowe zjawisko dla nowych, rozwijających się rejonów wspinaczkowych. Ostrzeżenie to jest tym bardziej zasadne, że w Tunezji nie istnieją żadne górskie służby ratownicze.

Pomocą podczas wspinaczkowego tripa w rejony Zaghouan służy za to Mourad Attia – mieszkający „pod skałami” były prezes  Associaton de Speleologie de Zaghouan. Można się z nim skontaktować mailowo: mouradattia2013@outlook.fr.

Poniżej wspinam się na drodze Doute Souse un Palmier 6c w sektorze Temple des Eaux:

Na koniec – wychodząc z założenia, że żaden tekst ani zdjęcia nie opiszą rejonu tak jak relacja filmowa – załączam filmik o wspinaniu w Tunezji przygotowany przez lokalnych wspinaczy. Mam nadzieję, że po obejrzeniu tego materiału wielu z Was zaplanuje wspinaczkową podróż do tunezyjskiego Zaghouan.

Maciej Kowalczyk