Turystyka górska w zimowym wydaniu. Czym jest skitouring i o czym musisz wiedzieć przed pierwszą wyprawą?

Skitouring to unikalne połączenie klasycznej turystyki górskiej z narciarstwem zjazdowym, pozwalające na odkrywanie gór poza wyznaczonymi trasami. Z poniższego poradnika dowiesz się, na czym polega ta dyscyplina, jak skompletować niezbędny sprzęt oraz jak przygotować się kondycyjnie i technicznie do pierwszej wyprawy. Przedstawiamy również zestawienie najlepszych miejsc na skitoury w Polsce: od wymagających tatrzańskich szczytów, przez łagodne stoki Beskidów i Gorców, aż po surowe krajobrazy Karkonoszy i Bieszczad.

***

Skitouring to w swej istocie powrót do korzeni narciarstwa, zanim góry zostały gęsto oplecione siecią wyciągów. Polega on na poruszaniu się w terenie górskim o własnych siłach, wykorzystując narty zarówno do podchodzenia pod górę, jak i do zjazdu.

W przeciwieństwie do narciarstwa alpejskiego, skitouring kładzie nacisk na proces zdobywania szczytu i bliskość przyrody. Jest to aktywność o charakterze wytrzymałościowym, która angażuje niemal wszystkie partie mięśni i stanowi doskonały trening kondycyjny. Dla wielu osób jest to także forma zimowej medytacji, pozwalająca na ucieczkę od zgiełku kurortów narciarskich w stronę niczym niezmąconej ciszy górskiego krajobrazu.

Cały sekret tej dyscypliny tkwi w specjalistycznych wiązaniach z ruchomą piętą oraz tak zwanych fokach. Są to pasy materiału naklejane na spód nart, które dzięki unikalnej strukturze włosia pozwalają przesuwać nartę do przodu, jednocześnie blokując jej cofanie się na stromym stoku. Po dotarciu do celu foki są zdejmowane, wiązania blokowane do zjazdu, a narciarz może cieszyć się swobodą zjazdu w nieubitym, świeżym śniegu.

Agata Cieślar, licencjonowana przewodniczka tatrzańska i ambasadorka Suunto:

Z perspektywy treningowej skitouring to jedna z najbardziej kompletnych dyscyplin wytrzymałościowych. To unikalne połączenie intensywności biegów narciarskich z techniczną satysfakcją narciarstwa alpejskiego. Podejścia na fokach pozwalają na długotrwałe utrzymanie wysokiego tętna, co czyni go genialnym narzędziem do budowania wydolności tlenowej i bazy pod inne aktywności outdoorowe. Choć to sport wymagający kondycyjnie, nagroda wykracza poza spalone kalorie – to czysta przygoda w nieznanym terenie, gdzie sami wyznaczamy granice swojej eksploracji.

Jak przygotować się do pierwszej wyprawy?

Opanuj technikę

Skitouring jest dostępny dla każdego, kto dobrze opanował jazdę na nartach zjazdowych. Ważne jest jednak zrozumienie, że poruszanie się w “dzikim” terenie wymaga nieco innej techniki niż jazda na krawędziach po twardym stoku. W tym przypadku wyjątkowo istotna jest umiejętność hamowania w różnych warunkach, oceny podłoża, po którym planuje się zjechać (wystające gałęzie, kamienie, nagłe i strome obniżenia terenu) oraz szybkiego podejmowania decyzji. Choć te zasady dotyczą pozornie jedynie osób wybierających bardziej zaawansowane trasy, wszyscy powinni je znać, a w momencie zagrożenia – umiejętnie je zastosować.

Skompletuj sprzęt

Przed pierwszą wyprawą kluczowe jest skompletowanie odpowiedniego wyposażenia, które różni się od standardowego sprzętu narciarskiego przede wszystkim wagą i funkcjonalnością. Narty skiturowe są znacznie lżejsze, co ułatwia wielogodzinne podejścia, a buty posiadają specjalny system przełączania między trybem chodzenia a zjazdu, zapewniając kostce duży zakres ruchu podczas marszu. Są one kluczowym czynnikiem determinującym komfort i bezpieczeństwo wyprawy. Otarcia sprawią, że wielogodzinna aktywność straci swoją magię i nie pozwoli skupić się na doświadczeniu bliskości natury i cieszenia się ze sportu. Dobre buty powinny być lekkie, mieć odpowiedni kąt nachylenia i oddychającą wkładkę, aby uniknąć niepotrzebnego bólu i dyskomfortu.

Zadbaj o odpowiedni ubiór

Dodatkowo ubiór skiturowca powinien opierać się na zasadzie warstwowości. Wysiłek podczas podchodzenia jest bardzo intensywny i generuje dużo ciepła, podczas gdy na szczycie i w trakcie zjazdu organizm szybko się wychładza. W związku z tym warto pomyśleć o zabraniu ze sobą ubrań na zmianę, dzięki których wykluczamy ryzyko przegrzania lub przemarznięcia i w razie potrzeby – skorzystać z możliwości przebrania się.

Osoby, które chcą sprawdzić, czy ten sport jest dla nich odpowiedni, nie muszą od razu inwestować w drogi ekwipunek. Profesjonalne wypożyczalnie sprzętu skiturowego działają obecnie przy większości dolnych stacji wyciągów w Tatrach, Beskidach czy Karkonoszach, oferując także fachowe doradztwo w doborze nart i butów, z czego warto na początku swojej przygody skorzystać.

Bezpieczeństwo i odpowiedzialność w górach

Eksploracja gór zimą to przywilej, który wiąże się z dużą odpowiedzialnością. W przypadku wypraw w tereny wysokogórskie, takie jak Tatry czy wyższe partie Karkonoszy, absolutnym priorytetem jest posiadanie i umiejętność obsługi zestawu lawinowego, określanego mianem lawinowego ABC. W jego skład wchodzi detektor, który emituje sygnał radiowy pozwalający na odnalezienie zasypanego, lekka sonda służąca do precyzyjnego lokalizowania osoby pod śniegiem oraz łopata, bez której szybka akcja ratunkowa jest praktycznie niemożliwa.

Należy jednak pamiętać, że sam sprzęt nie gwarantuje bezpieczeństwa bez odpowiedniej wiedzy. Początkujący skiturowcy powinni rozważyć udział w kursie lawinowym organizowanym przez ratowników górskich lub certyfikowane szkoły górskie. Edukacja w zakresie czytania komunikatów pogodowych, analizy stopnia zagrożenia lawinowego oraz planowania trasy z uwzględnieniem nachylenia stoku jest kluczowa, by każda wyprawa kończyła się bezpiecznym powrotem do domu.

Agata Cieślar:

W górach zimą margines błędu jest minimalny, dlatego bezpieczeństwo musi być procesem wielowarstwowym. Lawinowe ABC to fundament, ale nowoczesna technologia jest naszym systemem wczesnego ostrzegania. Inwestując w zaawansowany zegarek outdoorowy, zyskujemy na nadgarstku centrum dowodzenia: od precyzyjnego GPS z topografią terenu, która pozwala na dokładne określenie swojego położenia bez dostępu do Internetu, po alarmy burzowe i barometryczne ostrzegające o gwałtownych zmianach pogody. Monitorowanie parametrów zdrowotnych, takich jak tętno czy saturacja na wysokościach, pozwala z kolei realnie ocenić stan organizmu i podjąć kluczową decyzję o ewentualnym odwrocie, zanim zabraknie nam sił.

Gdzie na skitoury w Polsce?

Polska oferuje niezwykle zróżnicowane tereny dla narciarzy wysokogórskich, począwszy od wymagających technicznie żlebów aż po łagodne i widokowe polany. Tatry jako jedyne pasmo o charakterze alpejskim w naszym kraju stanowią punkt obowiązkowy dla doświadczonych skiturowców. Klasycznym wyzwaniem kondycyjnym w tym regionie jest podejście na Kasprowy Wierch dedykowanym szlakiem narciarskim, natomiast osoby szukające nieco bezpieczniejszej, ale wciąż spektakularnej trasy, chętnie wybierają Grzesia w Dolinie Chochołowskiej. Należy jednak pamiętać, że w Tatrach poruszanie się poza wyznaczonymi szlakami jest zabronione, a posiadanie lawinowego ABC oraz umiejętność oceny ryzyka są absolutnie kluczowe dla zachowania bezpieczeństwa.

Beskidy oraz sąsiednie Gorce to z kolei doskonałe miejsca na rozpoczęcie swojej przygody ze skitouringiem. Rejon Pilska w Korbielowie słynie z najlepszego mikroklimatu i długo zalegającego śniegu, natomiast Skrzyczne w Szczyrku oferuje bardzo zróżnicowane trasy podejść. Szerokie przecinki leśne i łagodne nachylenia beskidzkich stoków pozwalają na bezpieczną naukę techniki w komfortowych warunkach. Równie atrakcyjne pod tym względem są Gorce, gdzie wejście na Turbacz uchodzi za skiturowy klasyk oferujący jedną z najpiękniejszych panoram na Tatry oraz idealne tereny do jazdy w głębokim puchu.

Karkonosze zachwycają narciarzy niemal arktycznym krajobrazem oraz specyficzną surowością klimatu. Trasy prowadzące ze Szklarskiej Poręby w stronę Śnieżnych Kotłów są niezwykle malownicze, choć często wymagają zmagania się z silnym wiatrem oraz twardym, podłożem. Zupełnie inny i niemal mistyczny klimat odnajdziemy w Bieszczadach, gdzie rozległe połoniny dają rzadkie poczucie nieograniczonej przestrzeni. Warto przy tym pamiętać, że w granicach Bieszczadzkiego Parku Narodowego skiturowcy muszą trzymać się wyłącznie oznakowanych szlaków turystycznych.

Niezależnie od wybranego pasma polskich gór, każda wyprawa gwarantuje unikalne doznania, łącząc sportowy wysiłek z bliskością dzikiej natury.