Smokovac – wspinaczkowa perła Czarnogóry

Każdy z nas ma na wspinaczkowej mapie świata rejony ulubione, czyli takie, do których chętnie wraca. Na mojej mapie – mimo że wspinałem się w 53 krajach – miejsce szczególne zajmuje czarnogórski Smokovac. Tak się składa, że od wielu lat spędzam wraz z rodziną i znajomymi wakacje w Czarnogórze i ciągle nie możemy doczekać się następnych. Smokovac natomiast to jeden z nielicznych rejonów na południu Europy, gdzie z powodzeniem można się wspinać właśnie latem.

Smokowac. Część sektora B na pierwszym planie i sektora A po lewej (fot. Maciej Kowalczyk)

Czarnogóra  – informacje praktyczne

Z pięciu polskich miast dostępne są bezpośrednie połączenia lotnicze z Podgoricą. Dla przykładu: Kraków-Podgorica (Rynnair) to lot trwający jedynie 1,5 godziny.

Samochodem to niestety dłuższa wyprawa – trasa powyżej 15h (z Krakowa) sprawia, że konieczny jest często nocleg po drodze (np. w Serbii), szczególnie jeśli podróżuje się z dziećmi.

Smokovac – położenie

Czarnogóra nie należy do UE ani do Strefy Schengen, ale dzięki specjalnym umowom międzynarodowym do przekroczenia granicy wystarczy dowód osobisty; nie jest też potrzebna Zielona Karta.

Od marca 2002 roku euro jest jedynym środkiem płatniczym w Czarnogórze. To bardzo ciekawy temat – w dwóch europejskich krajach (Czarnogóra i Kosowo) nastąpiła jednostronna euronizacja, tzn. wprowadzenie euro przez kraj nienależący do UE bez porozumienia z Europejskim Bankiem Centralnym Unii Europejskiej.

Czarnogóra jest w 2. strefie roamingu, to znaczy, że lepiej nie włączać transferu danych na polskiej karcie SIM. Bezwzględnie należy zakupić lokalną kartę (koszt 10-15 euro) lub korzystać z Wi-fi. Zaletą zakupu lokalnej karty SIM jest fakt, że będzie ona działać także w krajach ościennych (sześć państw Bałkanów Zachodnich zniosło wzajemne opłaty roamingowe).

Czarnogórcy to obok Serbów jeden z najbardziej uzbrojonych narodów świata; ponad połowa ludzi posiada w domach broń palną, więcej broni jest tylko w Stanach Zjednoczonych. Nie wpływa to jednak na poczucie bezpieczeństwa, chyba że zabłądzimy do sąsiedniego Kosowa – ale to już historia na inną opowieść.

Nie znajdziemy w Czarnogórze restauracji McDonald’s. To ewenement na skalę europejską. O ile w trzech innych krajach Europy (Islandia, Bośnia i Hercegowina oraz Macedonia Północna) McDonald’s przestał działać, to w Czarnogórze nawet nie zaczął.

Przebywając w Czarnogórze, spotkamy za to bardzo wielu Rosjan (podobnie jak w Turcji). Jest to jeden z niewielu krajów europejskich do którego Rosjanie mogą przylatywać i to bez wizy. No cóż – nie musimy się bratać z rosyjskimi turystami, ale uważam, że wspinacze to inna bajka. Zresztą w ostatnich latach bardzo często wspinałem się z Rosjanami i to nie tylko w Czarnogórze (także w Turcji, Gruzji, Armenii i Azerbejdżanie). Piszę o tym, ponieważ z całą pewnością spotkacie ich w skałach – nie bądźcie wrogo nastawieni – pamiętajcie, że większość z nich uciekła tu z Rosji na stałe (często przed poborem do wojska).

Autor na klasyku rejonu – „Small, ugly and lots of problems” 7b+ (fot. Jarosław Pieprzyk)

Wspinanie w Smokovacu

Rejon łatwo znaleźć w nawigacji Google Maps, wpisując Smokovac Smoki. Skały znajdują się 5 km od centrum Podgoricy w kierunku miejscowości Kolasin.

Wiele stron w internecie sugeruje, żeby parkować za rzeką Moraca przy stacji benzynowej i hotelu; w istocie najlepiej nie przejeżdżać przez most na rzece, ale tuż przed nim skręcić w wąską asfaltową drogę i po 100m zaparkować. Stąd trzeba się trochę cofnąć (50 m) i znaleźć wyraźną ścieżkę w górę, prowadzącą prosto w skały (10 minut).

Skały znajdują się na terenie prywatnym. Właściciel terenu zezwala na wspinaczkę pod warunkiem przestrzegania kilku reguł – nic strasznego – nie pozostawiamy śmieci, nie rozpalamy ognisk i nie biwakujemy pod ścianami. Bardzo poważną sprawą jest natomiast zakaz wspinania i otwierania dróg w pierwszej dużej jaskini między sektorami D i E.

Smokovac odkryty został przez lokalnych wspinaczy dopiero w 2006 roku. Pierwsze drogi  wytyczyli wspinacze zrzeszeni w Outdoor Club Podgorica (OCP). Mniej więcej połowę dróg wytyczyli natomiast przyjezdni wspinacze z innych krajów (standard w krajach bałkańskich): Słoweńcy (Klemen Becan, Andrej Grmovšek), Austriacy (Stefan Lieb Lind, Valentin Sattek), a także Belgowie, Szwajcarzy czy Amerykanie.

Niestety do dzisiaj nie wydano przewodnika wspinaczkowego po Czarnogórze. Topo sektorów jest ogólnie dostępne w internecie, np. na theCrag.

Rejon składa się na z 5 sektorów (od A DO E), duża ilość dróg podzielona jest na dwie części: część łatwiejszą do pierwszego łańcucha i trudniejsze extension.

Rozgrzewkowa Sin City 6a (fot. Szymon Kowalczyk)

Obecnie znajdziemy tu ponad 170 dróg od 3 do 8b+. Rejon posiada jednak ciągle potencjał na drogi trudniejsze. Wspinanie głównie w przewieszeniu (drogi do 35 m),wszechobecne tufy, brak wyślizgu.

Ciekawą kwestią są natomiast wyceny dróg i związana z tym historia. Wielu przyjezdnych narzeka na hardą cyfrę i faktycznie nie ma tu szemranek. Na jednej ze stron prowadzonych przez lokalnych wspinaczy można znaleźć dumną frazę:

THE GRADING IS HORNEST SO DON’T EXPECT GIFT ROUTES.

Ale mogło być jeszcze gorzej – otóż lokalni wspinacze wymyślili kiedyś własną skalę – uwaga – składającą się tylko z czterech stopni.

Od razu nasuwa się porównanie z propagowaną u nas przez Szalonego ideą czystego VI.5. Na szczęście skala ta jest używana obecnie tylko przez niektórych lokalsów, w tym kustosza rejonu (Srdjan Lecic), a na dostępnych w internecie topo mamy od lat standardowe (obniżone, ale ciągle nie szemrane) wyceny francuskie. Jednak do dziś część dróg jest podpisana na skale w historycznej skali Srdjan – a jest to o tyle mylące, że wygląda ona jak skala francuska. Patrzcie zatem na topo a nie podpis na skale, bo może się okazać, że spalicie sprzęgło na „rozgrzewkowej” drodze, szczególnie uważajcie na napisy 6c oraz 6c+ (patrz tabela).

Jeśli napis na skale jest widoczny to należy się dementi – nie dotyczy on najlepszego polskiego ekipera (fot. Andrzej Mirek)

Ja także wytyczyłem tu własną drogę. W sektorze C powstała naprawdę ładna „Droga”. A propos nazwy – niech nie zmyli Was jej prostota – po czarnogórsku słowo to ma całkiem inne znaczenie.

Droga z marszu została powtórzona przez kustosza rejonu (patrz filmik poniżej), który wycenił ją – oczywiście nie mogło być inaczej – na 7b. O ile skala trudności ciągle promowana przez kustosza jest po prostu nie do przyjęcia to jednak zmusiła mnie do pewnych przemyśleń.

Obijałem drogi w wielu krajach, zawsze starając się szanować etykę i filozofię wspinania lokalsów. Na Sycylii czy w Leonidio dałbym pewnie 8a, ale tutaj droga otrzymała wycenę 7b+. Podobnie jak wiele dróg w rejonie została też podzielona na dwa odcinki: 6c+ do pierwszego łańcucha (współautor: Karol Tabor) i 7b+ jako całość.

„Nice one with a fun boulder problem crux. Thoughtfully bolted and cleaned” – to komentarz z 8a.nu Amerykanina, który powtórzył pierwszą część drogi w stylu RP. Drugie zdanie komentarza to oczywiście miód na serce każdego ekipera.

Za co lubię Czarnogórę

Na koniec, ażeby jeszcze bardziej zachęcić Was do odwiedzenia tego pięknego kraju – postaram się odpowiedzieć na pytanie: za co lubię Czarnogórę? a zatem:

1. Za to, że rodzinne wczasy na bogato (apartament z własnym basenem; jedzenie w restauracjach) nie czynią ze mnie bankruta. A mówiąc poważnie, koszty wakacji (nie tylko wspinaczkowych) są tutaj wyraźnie niższe w porównaniu z innymi destynacjami wspinaczkowymi, szczególnie z o wiele popularniejszą Chorwacją.
2. Za pogodę – zero deszczu na wakacjach przez wiele lat. To naprawdę niewiarygodne – być może góry „wchodzące” tu prawie do morza stanowią w lecie naturalną barierę dla chmur deszczowych.
3. Za dodatkowe atrakcje niewspinaczkowe. Nie będę się tu rozpisywał o atrakcjach turystycznych, to informacje ogólnie dostępne. Gwarantuję Wam jednak, że nie będziecie się nudzić w dni restowe. Parki Narodowe (szczególnie Durmitor), Jezioro Szkoderskie, Zatoka Kotorska, średniowieczne starówki Kotoru, Budvy czy Baru – nie da się tego ogarnąć w ciągu jednego wyjazdu.

Do tego należy dodać, że Smokovac jest największym, ale nie jedynym rejonem wspinaczkowym Czarnogóry: oprócz niego godne polecenia są między innymi Kolasin (lato) oraz Lovka i Stari Bar (zima).

Ciągle większość napotkanych tu wspinaczy to przyjezdni; szczególnie zastanawiająca jest natomiast duża liczba wspinaczy spoza Europy. Co ciekawe, dla większości z nich to pierwsza wizyta w Europie. Jest to dowód na to, że Czarnogóra posiada niesamowicie pozytywne publicity na całym świecie. Czy słusznie? Przekonajcie się sami!

Maciej Kowalczyk