Norweskie rozwiązania poprawiają bezpieczeństwo na automatach

Ostatni rok to tragiczna seria śmiertelnych wypadków na polskich ścianach. W ciągu ostatnich 9 miesięcy w strefach z automatami do asekuracji zginęło aż troje wspinaczy. Norwegowie, choć nie mieli jeszcze śmiertelnego wypadku, wdrożyli od 2024 roku zestaw procedur i zaleceń, którego skuteczność wydają się potwierdzać statystyki.

Wzajemna kontrola to jedno z zaleceń norweskiej federacji (fot. NCF)

***

Śmiertelne wypadki w Polsce w ostatnich miesiącach

Szerokim echem w społeczności wspinaczkowej odbił się ostatni śmiertelny wypadek na warszawskiej Arenie Wspinaczkowej Makak. W strefie z automatami do asekuracji zginęła doświadczona, wyszkolona wspinaczka. Wcześniej, w odstępie zaledwie kilku miesięcy mieliśmy, także w strefach z automatami, jeszcze dwa śmiertelne wypadki – we Wrocławiu i w Opolu.

Niebezpiecznie rosnąca tendencja

W latach 2016-2025 na polskich ścianach wspinaczkowych wydarzyło się 5 śmiertelnych wypadków. Aż trzy z nich to zdarzenia, które miały miejsce na fragmentach ścian z automatami do asekuracji (wydarzyły się w okresie ostatnich 9 miesięcy – od grudnia 2024 do dzisiaj).

Warto dodać, że przed rokiem 2016 na polskich ścianach nikt nie zginął w wypadku wspinaczkowym. Jedyny śmiertelny wypadek z tego okresu miał charakter wypadku budowlanego (1990 rok).

Norweska zapobiegliwość

Norwegowie postanowili dmuchać na zimne i zawczasu ustrzec się przed najgorszym, czyli pierwszym śmiertelnym wypadkiem w strefie z automatami. Ich federacja od lat prowadzi statystyki wypadków i  zauważyła silną tendencję wzrostu niebezpiecznych zdarzeń właśnie w strefach z automatami. Dodatkowym impulsem był wypadek ze stycznia 2024 roku, kiedy wspinacz zapomniał o wpięciu się i spadł z wysokości 12 metrów. Przeżył wypadek, ale został na stałe przykuty do wózka inwalidzkiego.

W dokumencie opublikowanym przez federację w 2024 roku czytamy:

Liczba wypadków stale rośnie i często są bardzo poważne, czasami z obrażeniami zagrażającymi życiu. Ten trend musi zostać odwrócony! Nasza baza danych wypadków pokazuje, że wspinaczka z automatyczną asekuracją powoduje najpoważniejsze wypadki wspinaczkowe na sztucznych ścianach. Jeśli ten trend się nie odwróci, obawiamy się, że wkrótce będziemy świadkami pierwszego śmiertelnego wypadku wspinaczkowego na norweskiej ścianie, spowodowanego przez wspinacza, który zapomniał wpiąć się przed wspinaczką z automatyczną asekuracją. Byliśmy bardzo blisko takiego zdarzenia w styczniu 2024 roku. Podobne sytuacje miały już miejsce w innych krajach i chcemy podjąć działania, aby tego uniknąć.

Wyjściowa konkluzja autorów dokumentu była prosta:

Nigdy nie powinien wydarzyć się upadek wspinacza, który zapomni wpiąć się do automatu do asekuracji.

Skandynawskie rozwiązania praktyczne

Skandynawowie słyną z rozwiązań prostych, praktycznych, a zarazem sumiennie realizowanych. Także i w tym przypadku do tak postawionego problemu podeszli zadaniowo. Wygląda na to, że pierwsze efekty przyszły bardzo szybko. Już w pierwszym roku funkcjonowania zaleceń liczba wypadków zmniejszyła się blisko trzykrotnie!

Całkowita liczba zarejestrowanych incydentów z automatami do asekuracji w Norwegii, w których wspinacz zapomniał się wpiąć. Liczba ta stale rosła od pierwszego zarejestrowanego incydentu w 2015 roku do 2023 roku, kiedy to odnotowano 20 takich incydentów. W 2024 roku trend ten został przerwany przez gwałtowny spadek liczby incydentów. (rys. NFC)

Norweski plan składa się z trzech elementów:

• trening i kompetencja
• zalecenia dla ścian
• zalecenia dla wspinaczy

Trening i kompetencja

Federacja opracowała ustandaryzowany szablon kursu poświęconego wspinaczce na automatach do asekuracji. Kurs umożliwia uzyskanie Autobelaycard. Zaleca się, by ściany oferowały szkolenie zgodne z tym szablonem i wymagały od klientów posiadania właśnie takich uprawnień. Trening wspinaczki na automatach powinien być także włączony do innych szkoleń ściankowych.

Zalecany przez norweską komisję rozmiar i sposób ułożenia płacht bezpieczeństwa (fot. NFC)

Wytyczne dla ścian wspinaczkowych

• Wszystkie linie automatów powinny posiadać duże płachty bezpieczeństwa z nadrukowanymi informacjami i przypomnieniem o wpięciu się i sprawdzeniu partnerów. Płachty powinny być prostokątne, o minimalnej wysokości 150 cm i minimalnej szerokości równej odległości między liniami automatów. Płachty powinny być na tyle duże, by sąsiadujące płachty się ze sobą stykały.
• Wszystkie chwyty i stopnie startowe powinny być całkowicie ukryte za płachtami, tak by wspinaczka była niemożliwa, gdy płachta jest podniesiona. Nie powinno być też dostępu do chwytów i stopni na sąsiednich drogach (patrz: pierwszy punkt). Należy uniemożliwić (maksymalnie utrudnić) wspinanie się po drogach, gdy płachty są podniesione, nawet jeśli wspinacz próbuje to zrobić.
• Wszyscy routesetterzy powinni przejść szkolenie i zdawać sobie sprawę z wagi przestrzegania powyższego punktu.
• Nie może być możliwości wpięcia karabinka liny od automatu w żadnym innym miejscu niż płachta asekuracyjna lub uprząż wspinaczkowa.
• Strefa z automatami powinna być oddzielona od innych stref na ścianie wspinaczkowej.
• W pobliżu stref z automatami nie powinno być możliwości wspinania się z liną. Powinno uwzględniać się to zalecenie przy planowaniu budowy nowych ścian.
• Przeloty, do których wspinacz może się wpiąć, jeśli zapomni wpiąć się do automatu, powinny być dostępne w górnej części ściany, ale nie w dolnej. Należy usunąć np. pierwsze dwa lub trzy ekspresy, ale wyżej powinny być powieszone.
• Należy wdrożyć procedury blokowania dostępu, gdy automatyczna asekuracja jest zdejmowana w celu serwisu lub podobnych celów.
• Wspinaczka bez nadzoru z automatyczną asekuracją powinna być dozwolona tylko dla osób, które ukończyły szkolenie i otrzymały stosowne certyfikaty.
• Przed rozpoczęciem wspinaczki na automacie, oprócz samokontroli, obowiązkowa jest kontrola partnera. Obsługa ściany powinna zwracać uwagę i korygować wspinacza, jeśli zauważy, że wspinacz nie stosuje się do kontroli partnerskiej. W ten sposób ściana buduje system bezpieczeństwa, który normalizuje potrzebę wzajemnej kontroli przed wspinaczką na automacie do asekuracji.
• Należy wprowadzić zakaz wspinania z autosekuracją, gdy na ścianie nie ma nikogo innego.
• Należy zakazać wspinania z słuchawkami oraz zrezygnować z głośnej muzyki odtwarzanej przez system nagłośnieniowy ściany.

Dodatkową rekomendacją jest, w miarę możliwości, wyposażenie ściany w specjalną podłogę zmniejszającą skutki upadku z wysokości. Najlepsze systemy potrafią uchronić przed śmiercią nawet przy upadku z ok. 16 metrów.

Wytyczne dla wspinaczy

• Spraw, by dobrym nawykiem było u ciebie, po przeprowadzeniu samokontroli, poproszenie wspinacza obok o przeprowadzenie kontroli (partnercheck). Poproś o to kogoś w pobliżu i bądź gotowy zaoferować to samo, jeśli to ty zostaniesz poproszony o pomoc. Kontrola partnerska przed wspinaczką na systemach z automatyczną asekuracją polega na sprawdzeniu, czy uprząż jest poprawnie założona, i czy karabinek z systemu automatycznej asekuracji jest wpięty do łącznika przy uprzęży i jest prawidłowo zablokowany.
• Zawsze przeprowadzaj test funkcjonalny przed rozpoczęciem wspinaczki z systemem automatycznej asekuracji. Po wpięciu do karabinka, naciągnij trochę taśmę i następnie ją zwolnij. Sprawdzaj też, czy automatyczna asekuracja wybiera taśmę podczas wspinaczki.
• Możesz również przetestować funkcję hamowania, wchodząc kilka metrów nad ziemię i schodząc z powrotem. Potem możesz kontynuować wspinanie.
• Przestrzegaj wytycznych i zasad obowiązujących na ściance wspinaczkowej. Nigdy nie wspinaj się po drogach, które nie kończą się przy automacie, do którego jesteś wpięty. Nigdy nie wspinaj się zbyt daleko od linii automatu, aby uniknąć ryzyka odpadnięcia z wahadłem.
• Jeśli wydarzy się coś nieoczekiwanego, nie panikuj, lecz oceń sytuację. Może uda ci się spokojnie i kontrolowanie zejść na ziemię lub przypiąć się do ekspresu.
• Przed rozpoczęciem zjazdu spójrz na uprząż i upewnij się, że karabinek jest prawidłowo wpięty.
• Ponadto przed rozpoczęciem zjazdu sprawdź, czy w miejscu lądowania nie ma ludzi. Poinformuj ich, jeśli ktoś ci przeszkadza.
• Podczas wspinaczki używaj wszystkich zmysłów, w tym oczu i uszu. Nie blokuj słuchu muzyką ze słuchawek. To działa na ciebie rozpraszająco oraz może spowodować, że nie usłyszysz ważnych informacji, które ktoś próbuje ci przekazać.
• Zawsze pamiętaj o zapięciu karabinka na płachcie bezpieczeństwa po zakończeniu wspinaczki. Mocuj go wyłącznie przy płachcie, nawet tymczasowo. Nie wypuszczaj luźno taśmy z karabinkiem do automatu.

***

Z polskiej perspektywy o problemach związanych z automatami możecie przeczytać w tekstach, w których swoją wiedzą dzieli się dwóch ekspertów. Bogusław Kowalski (instruktor i biegły z zakresu wypadków wspinaczkowych) oraz Paweł „Pablo” Sikorski (właściciel i zarządzający ścianami wspinaczkowymi):

• Samokontrola i edukacja. O zasadach bezpieczeństwa na ścianach wspinaczkowych rozmawiamy z Bogusławem Kowalskim
• „Rolery tak, ale!” – o tym, czy korzystanie z automatów może być bezpieczne, pisze Paweł „Pablo” Sikorski

Źródła: National guidelines for use of autobelay from the Norwegian Climbing Federation, 2024, UIAA