Z Wojtkiem każdy chciał latać: wspomnienie Wojciecha Wiejaka

16 czerwca br. w wieku 65 lat zmarł Wojciech Wiejak, pilot, instruktor, ratownik TOPR, czynnie uczestniczący w tworzeniu Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Wybitnego tatrzańskiego pilota wspomina Wojciech Mateja.

***

Mój pierwszy kontakt z pilotami krakowskiego ZLS-u (Zespołu Lotnictwa Sanitarnego) miał miejsce w 1989 roku i o dziwo nie w górach, ale w okolicach Chrzanowa, na osiedlu pracowniczym elektrociepłowni Trzebinia Siersza, gdzie jako młody adept taternictwa remontowałem przy użyciu technik alpinistycznych elewacje bloków. Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu na sąsiednim osiedlu, w przerwach pomiędzy lotniczymi dyżurami, wykonywali prace na linach wspomniani piloci, miedzy innymi Wojtek Wiejak. Nie przypuszczałem wtedy, że spotkam się z nimi za kilka lat w zupełnie innych okolicznościach.

W TOPR zacząłem pracować etatowo w 1995 roku, a niespełna rok później zostałem przydzielony do załogi śmigłowca TOPR. Od tego momentu moje relacje z pilotami  nabrały całkowicie innego wymiaru.

Wojtek latał w Tatrach już wcześniej, najpierw na śmigłowcu Mi-2, a w momencie wejścia do służby  Sokoła (PZL W3, W3-A), także na tym typie maszyny. Był już wtedy jednym z najlepszych pilotów. Dla mnie, jako młodego ratownika, możliwość wspólnego dyżurowania, pracy w mocno stresujących warunkach, ale także codzienne rozmowy z takimi osobami jak Wojtek, były ogromnym przeżyciem i największą wartością dodaną, wynikającą z pracy w TOPR.

Wojtek był stanowczy, z wielką charyzmą, a jednocześnie niezwykle serdeczny i skromny, co powodowało, że wszyscy dobrze się czuli w jego towarzystwie. Było to niezwykle ważne w sytuacji, kiedy cały dzień spędzało się w malutkim domku kempingowym Beskid II, przez lata będącym „tymczasową” dyżurką załogi śmigłowca. Podczas 12-godzinnych wacht, kiedy akurat nie lecieliśmy do wypadku, ani się nie szkoliliśmy, prowadziliśmy często długie dyskusje o życiu, polityce i pracy. Z Wojtkiem można było rozmawiać na różne tematy, ale ja najbardziej doceniałem możliwość korzystania z jego wiedzy z dziedziny meteorologii, pilotażu oraz budowy śmigłowców. Poza tym Wojtek był otwarty na nasze pomysły i sugestie, dotyczące nowych trendów w ratownictwie z powietrza.

Mieliśmy to szczęście, że w czasie kiedy zaczynaliśmy wprowadzać w TOPR, nowe techniki ratownicze, w tym najtrudniejszą technikę HEC (potocznie zwana techniką „długiej liny”), mogliśmy liczyć na fachowe opinie i rady oraz przychylność tego wybitnego specjalisty. To dzięki między innymi jego pomocy mogły powstać  nasze procedury  zaawansowanych technik ratownictwa z powietrza. Pamiętam długie dyżury z Wojtkiem, spędzone na omawianiu aspektów techniki HEC, kiedy to  na zmianę wymyślaliśmy najbardziej niekorzystne warianty zdarzeń i sytuacje awaryjne. Nasze pomysły były czasem bardzo drastyczne i zapewne niektóre z nich mogłyby posłużyć za scenariusze filmów katastroficznych, ale właśnie dzięki tym dyskusjom mogliśmy dopracować i poprawić procedury wszystkich używanych przez nas technik, a następnie  przetestować je w praktyce, co robiliśmy podczas licznych szkoleń. Jedne z takich ćwiczeń z udziałem Wojtka jako DSP (dowódcą statku powietrznego) przeprowadziliśmy w 2002 roku na Żabiej Lalce.

Można śmiało powiedzieć, że Wojtek był jednym z najwybitniejszych tatrzańskich pilotów śmigłowcowych, doskonale znającym tajniki latania w górach oraz najnowsze techniki ratownictwa z powietrza. Jego opanowanie i spokój oraz doskonałe umiejętności pilotażu powodowały, że wszyscy ratownicy pokładowi (operatorzy dźwigu pokładowego), jak również ratownicy dołowi lubili i chcieli z nim latać. W czasie, kiedy razem dyżurowaliśmy, minimalny skład załogi stanowiły dwie osoby: pilot (DSP) oraz ratownik pokładowy (operator dźwigu pokładowego), i często akcja przebiegała w ten sposób, że na pokładzie zostawały tylko te dwie osoby. To powodowało, że między nami tworzyła się szczególna więź. W przypadku Wojtka było to absolutne zaufanie. Wszyscy latający z nim ratownicy odczuwali to samo – poczucie bezpieczeństwa i świadomość trafności podejmowanych przez niego decyzji.

Wojtek pilotował śmigłowiec podczas dziesiątków udanych misji ratunkowych, często w bardzo niesprzyjających warunkach pogodowych, w zapadającym zmierzchu, ratując ciężko rannych turystów, czy też wykorzystując skomplikowane i trudne techniki ratownictwa ścianowego, ewakuował wspinaczy z największych tatrzańskich ścian. Podczas każdej misji, kiedy „na lewym” siedział Wojtek, można było być spokojnym o przebieg akcji i pewnym, że wykorzysta wszystkie możliwości maszyny, wszystkie opcje dotarcia do oczekujących na pomoc, a jednocześnie zachowa nieodzowny margines bezpieczeństwa.

Stała za tym również świetna znajomość parametrów technicznych maszyny i wynikających z nich ograniczeń. Wojtek wiedział, ile można w danych warunkach „wydusić” ze śmigłowca, a w jakich sytuacjach należy odpuścić.

Należy wspomnieć także, że dzięki osobistemu zaangażowaniu Wojtka, jako dyrektora filii Lotniczego Pogotowia Ratunkowego w Zakopanem, możliwe było wprowadzenie postulowanych przez nas niezbędnych modyfikacji w oprzyrządowaniu i wyposażeniu naszego śmigłowca, dzięki którym znacząco poprawiła się jego ergonomia.

Wojtek lubił latać Sokołem i potrafił docenić jego walory. Sam kiedyś stwierdził, że spomiędzy siedmiu typów maszyn, na których latał, najwyżej ceni sobie śmigłowiec Agusta A109 Power oraz właśnie Sokoła. Jeden z naszych najbardziej doświadczonych mechaników, przez lata obserwując technikę pilotażu prezentowaną przez Wojtka, powiedział mi kiedyś: „Wojtek to jest pilot, którego tak naprawdę Sokół słucha.”

Po 2003 roku Wojtek w pełni zaangażował się w pracę w Lotniczym Pogotowiu Ratunkowym, praktycznie tworząc tę strukturę od zera, przez co niestety coraz rzadziej bywał w Tatrach. Wszyscy odczuliśmy to jako dotkliwą stratę, jednak mimo znacznego oddalenia bazy w Krakowie, Wojtek i tak nie przestał nas wspierać w naszych działaniach, pojawiając się nad Tatrami za sterami żółtych śmigłowców LPR. Oprócz setek udanych akcji, zapisanych w księdze wypraw ratunkowych, pozostawił po sobie bazę śmigłowca na Kamieńcu (hangar wraz z pomieszczeniami socjalnymi załogi), o której budowę od początku zabiegał, a później jej patronował, dzięki czemu śmigłowiec TOPR ma dziś swoje lokum na europejskim poziomie.

Wojtek odszedł niespodziewanie. Została po nim pustka, ale i masa ciepłych wspomnień.

Ratownictwo z powietrza było jego życiem.

Był doskonałym pilotem, świetnym instruktorem, Przyjacielem.

Człowiekiem, którego słuchał Sokół.

Wojciech Mateja
Ratownik pokładowy śmigłowca TOPR,
Starszy instruktor ratownictwa TOPR
Odpowiedzialny za szkolenie śmigłowcowe w TOPR w latach 2001-2010
Także autor książki Ratownictwo z powietrza w Tatrach (to specjalistyczny podręcznik skierowany głównie do członków załóg śmigłowców ratowniczych i ratowników górskich)