„Uzależniony od piękna” – polska premiera pierwszej biografii Wojtka Kurtyki

Pojawienie się Wojtka Kurtyki na festiwalu w Lądku-Zdroju wywołało niemal sensację. Nie mniejszy rozgłos wzbudziło ukazanie się „Art of Freedom”, biografii napisanej przez Bernadette McDonald. Niewykluczone, że jest to najbardziej wyczekiwana pozycja górska ostatnich czasów, szczególnie w środowisku stricte wspinaczkowym. Niewątpliwie świadczy o tym rzesza słuchaczy, którzy podobnie jak w Lądku, przybyli tłumnie na wczorajsze spotkanie z kanadyjską autorką książki oraz jej głównym bohaterem – Wojtkiem Kurtyką.

Wojtek i Bernadette po zakończeniu spotkania (fot. Adam Stepień / Agencja Gazeta)

31 stycznia 2018 to data polskiej premiery biografii „Kurtyka. Sztuka wolności”. Pół roku po światowej premierze doczekaliśmy się polskiego przekładu książki, która na Zachodzie zdążyła zdobyć już uznanie. Dzieło autorstwa Bernadette zostało nagrodzone w prestiżowym międzynarodowym konkursie literatury górskiej Banff Mountain Book 2017 w kategorii non fiction oraz otrzymało nagrodę National Outdoor Book Awards 2017 w kategorii historia/biografia i The Boardman Tasker Award 2017. Recenzję anglojęzycznej wersji książki napisała Beata Słama (Górski Dom Kultury).

Nie dziwi więc fakt, że spotkanie z autorką, znaną na świecie za sprawą pozycji takich jak „Tomaž Humar” (2008), „Ucieczka na szczyt” (2011), „Alpejscy wojownicy” (2015), wzbudziło ogromne zainteresowanie. Tym bardziej, że na spotkaniu z czytelnikami pojawił się również Wojtek Kurtyka – tajemniczy, enigmatyczny, stojący obok głównego nurtu i wierny swojej filozofii. Jak powiedziała Bernadette, człowiek bardzo skomplikowany i pełen wewnętrznych sprzeczności – z jednej strony brzydzący się rozgłosem i sławą, z drugiej pragnący, aby jego dokonania zostały jednak odnotowane przez środowisko wspinaczkowe. Decydując się na współpracę z Bernadette, a także na spotkanie z czytelnikami, Wojtek wychodzi ze swojej strefy komfortu. Pomimo tego po raz kolejny zachwycił słuchaczy zgromadzonych na wtorkowym spotkaniu w warszawskim Centrum Premier.

Okładka książki – Kurtyka pod Gaszerbrum IV (fot. Robert Schauer)

Spotkanie zostało zorganizowane profesjonalnie i z dużym rozmachem, wręcz nietypowym dla naszego środowiska. Rozmowa przeplatana była materiałami filmowymi, a całość transmitowana na żywo na stronie wyborcza.pl. Internauci mieli możliwość zadawania rozmówcom pytań za pośrednictwem Facebooka. Rozmowę z gośćmi poprowadzili dziennikarze Michał Nogaś i Dominik Szczepański.

***

Na początku spotkania prowadzący zdecydowali się poruszyć temat bardzo dla nas wszystkich bolesny i przykry. O tragedii na Nanga Parbat i samym Tomku Mackiewiczu Wojtek Kurtyka wypowiedział się w słowach prostych i pięknych. Z przejęciem mówił o tym, czym według niego jest alpinizm wysokościowy i jak pozwala przełamywać bariery własnych możliwości, co z kolei prowadzi do wolności egzystencjalnej.

W pewnym sensie jest sztuką wolności. I taka postawa była wyraźnie widoczna u Mackiewicza. Takie podejście było też kwintesencją wspinania dla Jurka Kukuczki (…). To co spotkało Tomka, wynikało z niepohamowanego dążenia do osiągnięcia własnego celu i własnego kresu (możliwości).

(…) Jego śmierć jest dla mnie niesłychanie osobistą stratą. Proszę mi wierzyć, że bardzo przeżywałem te ostatnie dni i nie mówię tego pod publiczkę. Jest to utrata jednego spośród nas. Jednego z najbardziej wolnych, niezależnych ludzi, postępujących zupełnie niestandardowo.

Tomek w dużym stopniu wyzwolony był ze sztampowego myślenia. To, co robił w swoim himalaizmie, jest czymś absolutnie niebywałym. Zdumiewa, że zapewne to pierwsze wejście w zimie na ośmiotysięcznik w stylu alpejskim jest dziełem człowieka, który nie przeszedł przez żadne kursy wspinaczkowe, który właściwie nie przeszedł mozołu technicznego wspinania. On podążał za jakimś fantastycznym instynktem kreatywnym, posługiwał się linami rolniczymi, jechał w te góry bez jakichkolwiek zabezpieczeń. Strasznie go za to potępiano. Był obiektem szyderstwa i kpiny. Ale ja postrzegam właśnie dokładnie w tym jego zachowaniu jakiś niebywały artyzm. Postrzegam go chyba jako najbardziej pokrewną duszę w całym polskim wspinaniu. Jest to dla mnie straszenie przykra strata.

W dalszej części spotkania pojawiły się historie i anegdoty z życia alpinisty. Kurtyka w charakterystyczny dla siebie głęboko analityczny, a równocześnie w lekki i prosty sposób, opowiadał o swoich relacjach z górami, ludźmi i światem. Jego wypowiedzi uzupełniała Bernadette. Pisarka w kilku bystrych i dowcipnych uwagach pokazała czytelnikom, jak silna nić porozumienia wiąże ją z Wojtkiem Kurtyka. Po wcześniejszej rozmowie z Bernadett oraz wieczornym spotkaniu, wydaje mi się się, że i w tym przypadku legendarna intuicja Wojtka go nie zawiodła.

Rozmowa o intuicji to zawracanie głowy. Jest mętna… Być może jest to podświadoma, lepsza możliwość oceny panujących warunków. Wrażliwość na otoczenie, której sobie nie uzmysławiamy.

Spotkanie zostało zorganizowane bardzo profesjonalnie (fot. Michał Gurgul)

Zerkając w prawo i w lewo podczas trwającego niemal dwie godziny spotkania zauważyłem osoby notujące na telefonach fragmenty wypowiedzi Wojtka. Złote myśli. Padło ich wiele. Kurtyka opowiadał o swojej wrażliwości na piękno gór, temperamencie małpy, nawiedzonym artyzmie alpinistów, satysfakcji płynącej z rebelianckich wyczynów i kwestii przemytu, który przyczynił się do „wyzwolenia Polski”. Wspominał wspólne przygody z Alexem MacIntyrem, Erhardem Loretanem, Robertem Schauerem i Jurkiem Kukuczką. Wspinaczki, poszukiwanie piękna, satysfakcji i źródeł wolności. Mówił o ambicjach trawiących ludzi w tak wielu dziedzinach, granicach ryzyka, o partnerstwie, mętnej kwestii intuicji, a także o swoim wegetarianizmie i dżemie.

Wojtek z radością podlicza bilans swoich wypraw w Himalaje, w których więcej było porażek niż sukcesów.

Ważne jest uczynienie z porażki kawałka swojego losu, swojego życia. Czerpanie satysfakcji z samej bliskości, bycia częścią tego wszystkiego. Poczucie jedności z przyrodą oraz szerzej rozumianym światem. Na pewnym etapie okazuje się to tak ważne, że staje się celem samym w sobie. W ostatniej fazie mojego wspinania pozbawiony byłem już jakichkolwiek ambicji. Zdałem sobie sprawę, że ta udręka i męka nie wniesie już nic nowego do mojego życia. Coś się zmieniło. Zacząłem szukać w głąb siebie, a nie gdzieś tam u kresy swoich możliwości.

Nie sposób przytoczyć wszystkich myśli i wątków, jakie Wojtek zdołał poruszyć w ciągu tego spotkania. Transmisja ze spotkania dostępna jest w naszej bazie filmów.

Kurtyka. Sztuka Wolności (fot. Michał Gurgul)

Wojtek Kurtyka po raz kolejny sprawił, że uwierzyłem, iż wspinanie może być sztuką. Sztuką, która – jak sam powiedział – może przybrać barbarzyńskie oblicze, ale może też pokazać to co najpiękniejsze w człowieku.

Wojtek Kurtyka jest uzależniony od piękna – Bernadette McDonald

Na pytanie, gdzie szukać wolności, Wojtek odpowiada bez chwili wahania:

Absolutnie w sobie.

***

Polska wersja książki została wydana pod patronatem wspinanie.pl (fot. Michał Gurgul)

Biografia Wojtka Kurtyki autorstwa Bernadette McDonald „Kurtyka. Sztuka wolności“ ukazała się na polskim rynku 31 stycznia 2018 roku nakładem Wydawnictwa Agora. Na froncie książki zobaczmy Kurtykę boulderującego nieopodal bazy pod Gaszerbrumem IV. Natomiast na tylnej okładce możemy przeczytać:

Gdy Kukuczka i Messner rywalizowali o to, który z nich pierwszy zdobędzie wszystkie ośmiotysięczniki, a inne ekipy ruszały w Himalaje, by oblegać kolejne szczyty, Wojtek Kurtyka wspinał się po swojemu. Bardziej niż cel interesowała go droga. Bardziej niż osiągnięcia – ich styl. Porażka na trudnej, dziewiczej ścianie znaczyła dla niego więcej niż sukces na zatłoczonej i zaporęczowanej drodze.

Kurtyka miał na to swoje określenia: wspinać się bez smyczy. Wspinać się nocą i nago. A kiedy wspinaczka w stylu alpejskim w górach wysokich stała się normą, on przeszedł do realizacji wejść jednodniowych i zdobywał po dwa ośmiotysięczniki podczas jednej wyprawy. Wszystko po to, by pozostać wiernym swojej wizji.

Ścieżce góry. I sztuce wolności.

Michał Gurgul

Książka jest dostępna w księgarni wspinanie.pl.