4 grudnia 2010 15:45

Malanphulan – podsumowanie komisji eksperckiej

Jesienią ubiegłego roku poinformowaliśmy o przejściu północnej ściany Malanphulan. Przejście było na tyle spektakularne, że Kapituła “Jedynki” uznała, że zasługuje ono na wyróżnienie i przyznała zespołowi Jedynkę 2009.

Kilka miesięcy później, gdy dotarły do nas kontrowersje związane z tym przejściem postanowiliśmy, że powinny one zostać przedstawione publicznie. Przeprowadziliśmy wywiad z osobą najbardziej kompetetną w kwesti ściany Malanphulan, czyli z Wojtkiem Kurtyką: “Ściema Siekierą”.

Po tym wywiadzie na łamach wspinanie.pl odbyła się burzliwa dyskusja i wymiana oświadczeń. Za sprawą naszego serwisu został powołany zespół ekspercki w składzie Jacek Fluder i Piotr Sztaba. W międzyczasie zespół z Malanphulan wydał oświadczenie i zwrócił Jedynkę.

Prezentujemy efekty prac zespołu eksperckiego. Raport dotarł do nas w ostatniej chwili, tuż przed wręczeniem “Jedynki” na KFG. Na szerszy komentarz przyjdzie czas po zakończeniu festiwalu.

Redakcja

Podsumowanie komisji eksperckiej w sprawie wspinaczki jesienią 2009 na północnej ścianie szczytu Malanphulan (6573 m) w rejonie Khumbu w Nepalu

W toku prac, po zapoznaniu się z wyjaśnieniami i wypowiedziami członków zespołu z 2009 (Wojciech Kozub, Marcin Michałek i Krzysztof Starek) i uczestnika próby z jesieni 2000 r. (Wojciecha Kurtyki) oraz po zapoznaniu się ze szczegółową fotograficzną prezentacją geometrii i topografii ściany (w tym z materiałami Grzegorza Głazka), komisja w składzie Jacek Fluder i Piotr Sztaba, ustaliła co następuje:

1. Wysokość ściany.

W linii drogi ściana ma ok. 1100 m, a  nie 1400m.

Fig. 1 [Fot. A, Fot. B, Fot. C] Malanphulan, 6571/6573 m, ściana N. Fotografie i linie z lat: A. Krzysztof Starek 2005 (linia 2009), B. 2009 (linia 2009), C. Wojciech Kurtyka 2005 (linia 2000). Fotografie w opracowaniu G. G. na użytek portalu wspinanie.pl. LINIA z JESIENI 2009, 32 h od biwaku nisko w ścianie do najwyższego punktu, łącznie 4.5 dnia w ścianie. Najwyższy punkt w 4 dniu od wejścia, wgląd w teren szczytowy ok. godz. 23 do 1 (w nocy, przy pełni). WYCENA: alpejskie ED+ (ED2/ED3), h=1400 m. Wyceny i próby (przejścia ?) dokonali wspinacze znający ze ścian samych Himalajów w y ł ą c z n i e tę ścianę. Cała wyprawa zajęła im ok. 4-5 tyg. ANALIZA OBECNA (lato-jesien 2010) zakończenie tej linii przesuwa wyraźnie poniżej grani i nieco w lewo. LINIA z JESIENI 2000, Ok. 15 h od wejscia do najwyższ. punktu, łącznie z zejściem ok. 21-22 h w ścianie, wgląd w teren szczytowy ok. godz. 13 (w dzień). WYCENA: Alpejskie TD+, większość terenu bez asekuracji, asekuracja w progach Pralki i w kopule, h=1100 m, śr. nachylenie ok. 55-60 stopni. Wyceny i próby dokonali najbardziej doświadczeni w stylu alpejskim himalaiści (Polak i Szwajcar). Wspinaczkę tę ocenili wyłącznie jako próbę. Cała wyprawa zajęła im ok. 2 tyg.

2. Średnie nachylenie ściany.

Wynosi ono średnio około 60 stopni. Po pierwszych ok. 300 metrach o nachyleniu bliskim 45 stopni teren jest stromszy, zdominowany płytowymi formacjami o jednostajnym nachyleniu ok. 60 stopni, z nielicznymi spiętrzeniami w tzw. Pralce i stromszym fragmentem w kopule szczytowej. Odcinki stromsze niż 70 stopni są bardzo krótkie i nieliczne.

3. Topografia ściany i ukształtowanie terenu.

Analizując zdjęcia z lat 2000, 2005 i 2009 komisja nie znalazła żadnych znaczących różnic w  topografii ściany w linii drogi. W szczególności wszystkie żeberka, żlebki i progi w linii drogi w kopule szczytowej z roku  2009  są tam, gdzie były w roku 2005 i 2000. Nawisy owszem zmieniały się – daleko obok drogi. Zmieniała się też grubość cienkiej pokrywy lodu na płytach w środkowej części, jednak oceniamy, że są to zmiany o skali normalnej dla wspinaczki alpejskiej i zimowej.

4. Styl działania zespołu.

Wspinaczka była prowadzona w stylu alpejskim z biwakowaniem w ścianie. Co prawda wcześniejsze próby Wojtka Kurtyki były przeprowadzone szybciej (na lekko i bez biwakowania, w stylu nonstop od podstawy ściany), jednak jego taktyka dopuszczała wcześniejsze aklimatyzacyjne wejścia w ścianę, połączone z założeniem części stanowisk zjazdowych. Obie te odmiany stylu alpejskiego mogą mieć swoja wartość i przykładu dostarcza samo I wejście na ten szczyt, inną, podobną w charakterze ścianą. (Malanphulan zdobyto tylko raz, ścianą zachodnią o wys. ok. 800-900 m, wiosną 2000 roku, atakując w stylu zbliżonym do stylu Wojtka Kurtyki: dwa wejścia w ścianę na lekko, z budową części stanowisk. Ostatecznie dokonano wejścia z biwakiem w połowie ściany, netto 15.5 godziny wspinania od podstawy, 24 wyciągi liną 60 m – wg szczegółowych danych o stylu, uzyskanych w 2010 bezpośrednio od zespołu I zdobywców).

5. Wycena trudności.

Zespół  wycenił trudności na alpejskie ED+, trudno nam to zweryfikować, bo tam nie byliśmy. Wojciech Kurtyka daje wycenę alpejskie TD+, podobnie jego partner z najbardziej zaawansowanej próby w 2000 r. Erhard Loretan (potwierdzone mejlem z września 2010). Uznajemy, iż obaj jak nikt z nas, mają doświadczenie w wycenie trudności dróg w skali alpejskiej (np. Loretan ma sprzed tego okresu przejście rekordowej łańcuchówki zimowej 13 trudnych ścian alpejskich). Co prawda zespół  przeszedł środkową część ściany tzw.”Pralkę”, innym równoległym wariantem, oddalonym w bok do 20-30 m (środkiem, a nie brzegiem zalodzonych płyt o nachyleniu ok. 60-70 stopni),  na odcinku 300-350 metrów, jednak z opisów zespołu z maja 2010 nie wynika, by wariant ten był trudniejszy niż najbardziej stromy lodowy odcinek w kopule szczytowej. Dlatego uważamy, że nowy wariant nie zmienia charakteru całej drogi i nie powinien podnieść jej trudności o cały stopień.

6. Czy zespół osiągnął grań?

To z pewnością kluczowe pytanie.

Zdaniem komisji zespół grani nie osiągnął, a dotarł w pełnym składzie do najwyższego stanowiska, ok. 50 m poniżej grani w pionie. Stanowisko to założył prowadzący tę ostatnią długość liny M. Michałek, schodząc  kilkanaście metrów z najwyżej osiągniętego przez siebie punktu. Ów najwyżej osiągnięty punkt znajdował się na wysokości ok. 40 m poniżej grani w pionie.

Ten niekorzystny dla zespołu wniosek oparliśmy na:

a) analizie zdjęcia nocnego ze ściany, z którego ustaliliśmy położenie przedostatniego stanowiska zespołu 2009. Stanowisko to leży kilka metrów niżej (5-7 m niżej w pionie) niż zespół publikował to na zdjęciach w maju 2010 na wspinanie.pl.

Fig. 2 [Fot. D, Fot. E, Fot. F], MALANPHULAN, kopuła szczytowa. Lokalizacja przedostatniego stanowiska. (wspinaczka godz. 23, 2 listopada 2009) oraz widoki kopuły szczytowej kilka godzin przedtem (fot. E) i więcej godzin potem (fot. F). Fot. D. Krzysztof Starek, Fot. E i F - arch. K. Starek. Oprac. G. Głazek. Przedostatnie stanowisko faktycznie.

b) analizie zdjęć z dnia akcji i po akcji, wykonanych teleobiektywem spod ściany oraz zdjęć z bliska z ostatniego stanowiska, zrobionych z fleszem. Widać na nich, że zespół zostawił wyraźne ślady na śniegu na ostatnim stanowisku (odgarnięty śnieg i widoczny żywy lód, cztery ślady butów w układzie zgodnym z tym, co widać na zdjęciach z tego stanowiska zrobionych z fleszem). Również zgadza się układ 5 najbliższych tego stanowiska żeberek i depresyjek, widocznych z daleka na telefoto z bazy i z bliska z ostatniego stanowiska. Stanowisko to leży dużo niżej i w bok w lewo niż zespół to zaznaczył na zdjęciach z 14 i 20 maja na wspinanie.pl w swych “ostatecznych odpowiedziach”.

Fig. 3 [Fot. H, Fot. G, Fot. F, Fot. E, Fot. E'], MALANPHULAN, kopuła szczytowa. U GÓRY: Widoki kopuły szczytowej kilka godzin przed wspinaczką (fot. E) i więcej godzin potem (fot. F). Widok z okolic bazy (ABC) - partie szczytowe widać pod kątem blisko 30 stopni w górę. U DOŁU: Ostatnie stanowisko ok. godz. 1 w nocy z 2 na 3 listopada 2009 (Fot. G i H) oraz wycinki z obu zdjęć kopuły. Lokalizacja OSTATNIEGO stanowiska z 2009 na podstawie śladów i układu najbliższych formacji (rezultat: znacznie skorygowanie w dół i nieco w lewo). Fot. H: Krzysztof Starek, Fot. G, E, F: - z arch. K. Starka. Oprac. G. Głazek dla wspinanie.pl. FAKTYCZNE i zgłaszane (za wysokie) położenia stanowisk: ostatn. i przedost. Fragment topo z 14 maja na wspinanie.pl (obrócone o 4.5 stopnia w prawo). DETAL I. Skala: postacie i ślady ze zdjęć tak samo powiększone. DETAL II. Ślady A, B, C, D, E (zoom 7x). Fot. G. FORMACJE: (0, 1, 2, 3, 4 - depresyjki, 5, 6 - krawędzie).

c) topograficznej analizie wysokości względnych pomiędzy stanowiskami i innymi punktami dla ostatnich 150 m wysokości ściany do zwornika grańki, przeprowadzonej przez Grzegorza Głazka i porównaniu jej z ilością i długością wyciągów zrobionych przez zespół.
Z wyliczenia tego wynika, że w kopule szczytowej, po wspinaczce przez 2,5 wyciągu zespół  pokonał deniwelację ok. 70 m i założył  przedostanie stanowisko, z którego do grani pozostała mu deniwelacja ok. 80 m, co według relacji zespołu miałby pokonać on jedną, ostatnią długością liny. W rzeczywistości najwyższe stanowisko zjazdowe całego zespołu było ok. 50 m w pionie poniżej grani, zaś prowadzącemu zabrakło ok. 40 m w pionie, by osiągnąć grań (czyli co najmniej ok. 50-60 m liną).

Fig. 4 [Fot. I, Fot. J, Fot. K], MALANPHULAN - poprawne proporcje wizualne wymiaru pionowego w kopule szczytowej (tzn. kopuły widzianej mniej stromo, z wyższych punktów lub większych odległości). Fot. I. Piotr Mrugasiewicz - pamir.pl. Widok z wys. ok. 6180, odleglość ok. 14.4 km, nachylenie do szczytu ok. 2 stopnie. Fot. J. Jan Gąsior. Widok z wys. ok. 4600, odleglość ok. 14.2 km, nachylenie do szczytu ok. 8 stopni. Fot. K. Igor Pazinicz. Widok z wys. ok. 5200, odleglość ok. 4 km, nachylenie do szczytu ok. 19 stopni (już tu zwraca uwagę rozrost, względem górnych partii, części dolnej, poniżej Brewki do stanu przy skałce) oraz efekt silnego obniżania się wierzchołka nieco bardziej oddalonego. Oprac. G. Głazek, dla wspinanie.pl. Ostatnie pięć stanowisk zespołu z 2009. Stanowisko ostatnie (zjazdowe) oznaczono słabszym kolorem (półprzezroczyście). Proporcje wymiarów pionowych uzyskane wprost z tych zdjęć dla wys. odcinka pokonanego przez 2.5 wyciągu do Delty, względem wys. kopuły - są jak 7 do 15.

d) zasadnicze wątpliwości budzi fakt, że zespół podał w mediach dwa różne opisy grani (“grań jest potwornie ostra…”, “poprzewieszana na wszystkie strony”, “na kolanach dochodzę do krawędzi” (m. in. Góry nr 12/2009, s. 9 i 20) oraz “teren się wypłaszczał, było to dosyć strome pole śnieżne – nie ma tam grani (…) ostrej jak brzytwa” (Oświadczenie zespołu z 14 maja, wspinanie.pl). Komisję w czerwcu 2010 naprowadzał na wariant trzeci: z gigantycznym nawisem na drugą stronę, serakiem o płaskim zwieńczeniu, pod którym miałyby być prześwity.
Wg komisji żaden z tych opisów nie odpowiada rzeczywistości grani głównej w tym miejscu. Pierwszy z nich i najwcześniejszy może odpowiadać grańce bocznej, 40-50 m poniżej grani w pionie.

7. Jak wysoko zespół doszedł w stosunku do najwyższej próby Loretana i Kurtyki?

Jak wspomniano w punkcie 6, najwyżej osiągnięty punkt znajdował się na wysokości ok. 40 m poniżej grani w pionie. Było to mniej więcej na wysokości miejsca do którego dotarł Loretan w swojej próbie z Kurtyką w 2000 roku. Według Loretana brakowało mu do grani co najmniej 50 m odległości (potwierdzone mejlem z września 2010) i mimo tego, nie mogąc założyć stanowiska, wycofał się, po czym razem podjęli decyzję o odwrocie.

Warto dodać, że teren powyżej ostatniego stanowiska zespołu, na  grańce bocznej, cały czas wydaje się być trudny i stromy i dopiero pokonanie go rozwiązałoby problem przejścia ściany. Właśnie ten teren zatrzymał dwie najbardziej zaawansowane próby.

8. Odpowiedzialność zespołu za przekaz informacji i ustalenie stanu faktycznego.

Zadaliśmy sobie  pytanie, czy zespół  rzeczywiście mógł nie wiedzieć, gdzie był. Innymi słowy czy mógł pomylić bardzo stromą grańkę boczną z mało nachyloną granią główną.

Szczerze mówiąc, trudno nam w to uwierzyć, gdyż:

a) była pełnia księżyca, rozgwieżdżone niebo i w takich warunkach prowadzący (Marcin Michałek) nie powinien mieć problemów ze zorientowaniem się, gdzie jest względem grani głównej.

b) gdyby prowadzący dotarł do grani głównej, miałby tego absolutną pewność, bo w tych warunkach dostrzegłby szczyty i przełęcze po drugiej stronie oraz  głęboko wciętą nową dolinę.

c) można by dopuścić sytuację, że jeszcze w ścianie prowadzący, a za nim cały zespół, mieliby przekonanie co do osiągnięcia grani głównej, które mogło być spowodowane np. utratą orientacji w górze ściany w nocy czy po prostu deterioracją, wywołaną intensywnym wysiłkiem wspinaczki nonstop, połączonym z długim przebywaniem na wysokości powyżej 6000 m. Niemniej po powrocie do kraju zespół miał wiele miesięcy, by z własnej inicjatywy, samemu i z należytą starannością przeprowadzić gruntowną i rzetelną analizę faktów na podstawie wyłącznie własnych zdjęć.

* * *

9. Zakończenie

Dziwi nas fakt, że nawet obecnie, pomimo znajomości danych z raportu powyżej, zespół cały czas wierzy, iż dotarł do grani głównej.

Jesteśmy głęboko przekonani, że w alpinizmie powinniśmy kierować się zasadą zaufania. Ale jeżeli już pojawiają się uzasadnione wątpliwości, to wzięcie odpowiedzialności za poszukiwanie prawdy przez zespół (którego wątpliwości dotyczą), daje mu cały czas możliwość zdobycia szczytu  piękniejszego, jakim byłoby bycie fair wobec prawdy i innych etycznych zasad alpinizmu.

Jacek Fluder, Piotr Sztaba
4 grudnia 2010

Post Scriptum:

Podsumowanie powyższe nie wyklucza w przyszłości dalej idących opracowań i wniosków w sprawie, bazujących na tym samym lub poszerzonym materiale.
J.F., P.Sz.

Załącznik: Wybór ilustracji topograficznych z Malanphulan z omówieniem.

Fig. 5. Malanphulan 6573 m, ściana północna (N) (nad Doliną Nare). Kopuła szczytowa od NNW. Wgląd z boku w grańkę boczną, naniesienie linii z 2000 i 2009 (wg ostatecznych wrysowań opublikowanych w maju 2010). Fotogafia z wys. ok. 5200 m na drodze normalnej na Ama Dablam, odległość ok. 4 km, kierunek NNW (widok na partie podszczytowe pod kątem ok. 18 stopni do poziomu). Dodano poprawiony przebieg ostatniego wyciągu (końcówka lewym odgałęzieniem), zidentyfikowany z fotografii otrzymanych od zespołu z 2009. Fot. Igor Pazinicz (2008, jesień). Oprac. Grzegorz Głazek (dla wspinanie.pl). delta H ok. 70 m w linii drogi; delta H ok. 80 m w linii drogi. (przybliżone wysokości w kopule szczytowej w linii drogi), Linia z 2009 (jesień); linia 2009, pewna część końcówki (ślady), linia 2009, końcówka niepewna (przy grańce), linia 2009, końcówka zgłaszana (nierealna geom.); linia z 2000 (jesień), linia z 2000, końcówka (mniej pewna), warianty przy Delcie, w tym próby za Turnicę (2000 i 2009); linia 1 wejścia na szczyt (wiosną 2000, 1.5 dnia ścianą zachodnią)

Fig. 6. Malanphulan, północna ściana (nad Doliną Nare). Fot. Wojciech Kurtyka (2005), Oprac. Grzegorz Głazek (wg ostatecznych wrysowań w maju 2010: Wojciecha Kurtyki i zespołu z 2009 r., z uzupełnieniem wg zdjęć ze ściany zespołu z 2009). Wysokości z map nepalsko-fińskich 1992-1996 (i Schneidera). linia z 2009 (jesień) części dyskusyjne u końca linii z 2009; linia z 2000 (jesień); najwyższe miejsce osiągnięte w 1998; linia 1 wejścia na szczyt (wiosną 2000)




  • Komentarze na forum Dodaj swój wątek

    malanphulan [69]
    czytając sprawozdanie - jednym słowem to powiem trudno mi ten…

    4-12-2010
    Salceson

    Chyba muszą jechać jeszcze raz na tą górę! Trzymam kciuki! [5]
    Ja mam propozycję do chłopaków - jedźcie jeszcze raz na…

    6-12-2010
    Radis

    Jacku, Piotrku, Grześku [9]
    „zespół ekspercki w składzie Jacek Fluder i Piotr Sztaba” Eksperci…

    9-12-2010
    Pen decho

    wspinanie [6]
    Witam wszystkich. Nie jestem himalaistą ani alpinistą, po górach sobie…

    13-12-2010
    JUREKW