Historia polskiego wspinania – Góry wysokie cz. III (lata 1990-2010)

Drogi na południowo-wschodniej ścianie Shisha Pangma: 1. Droga zespołu Loretan, Kurtyka, Troillet, 1990, 2. Droga koreańska, Par Jun Hun, Kang Yeon Ryoung, 2002 3. Droga słoweńska,Kozjek i Štremfelj, 1989 4. Droga brytyjska, Scott, McIntyre, Baxter-Jones, 1982 5. Droga polska, Wielicki solo, 1993 6. Droga hiszpańska, Figueras, Permańé, 1995 (zakończona w pkt. B, bez szczytu) 7. Brytyjska droga zejściowa, 1982 8. Droga słoweńska zwana „klasyczną”, zejście z drogi 3 zespołu Kozjek – Stremfelj, 1989 Niebieską linią kropkowaną (0) oznaczono trasę zimowego przejścia ściany w 2004 r. Zaznaczono miejsca obozów I i II (fot. i topo Piotr Morawski)

• Północno-zachodnia grań Annapurny (8091 m)

W sezonie pomonsunowym 1996 roku Annapurnę zaatakowała wyprawa Klubu Wysokogórskiego „Trójmiasto”. W skład wyprawy wchodzili: Michał Kochańczyk, Wojciech Litwin, Andrzej Marciniak, Waldemar Siciński, Waldemar Soroka (kierownik), Jan Szulc, Krzysztof Tarasewicz, Władysław Terzeul (Ukraina), Anthony Tonsing (USA), Jan Turowiecki, Mirosław Urbanowicz, Andrzej Zieleniewski (lekarz) i Andrzej Grotha (radiotelegrafista).

Po trudnym domarszu w ulewnych deszczach, 3 września stanęła baza w Północnym Sanktuarium Annapurny.. Większość zaopatrzenia została przetransportowana do bazy helikopterami z Pokhary.

Początkowo planowano wejście drogą holenderską z 1977 roku. Ostatecznie, już po założeniu pierwszych dwóch obozów, alpiniści zdecydowali się zaatakować dziewiczą północno-zachodnią grań. Droga początkowo pokrywała się z drogą pierwszych zdobywców. Obóz I stanął na wysokości 5100 m, a obóz II na 5700 m.

16 października, już w dziewiczym terenie, Marciniak, Tarasewicz i Terzeul dotarli do miejsca obozu III (6100 m). Obóz ostatecznie został założony w dwa dni później. Ta część drogi była bardzo niebezpieczna – kilkakrotnie lawiny zasypywały uczestników. Następne dni poświęcono na poręczowanie tzw. grani kalafiorów. Postęp wyprawy uległ zahamowaniu, gdy 1 października nastąpiło załamanie pogody. Duży opad śniegu spowodował kolejną przygodę z lawiną, na szczęście poza stratą sprzętu i drobnymi potłuczeniami nic poważnego się nie stało.

Długa „grań kalafiorów” została ostatecznie pokonana 11 października przez Marciniaka i Terzeula, a następnego dnia stanął obóz IV (6500 m). Po trzech dniach poręczowania ustawiono również obóz V (7100 m). Powyżej niego napotkano największe trudności – barierę skalną wymagającą poręczowania. Na czele niemal cały czas znajdowała się dwójka Marciniak – Terzeul.

19 października bariera została pokonana, a następnego dnia Marciniak i Terzeul zaatakowali szczyt. Wystartowali o godz. 7, a o godz. 15.30 stanęli na wierzchołku.

Osiągnięcie wyprawy KW „Trójmiasto” zostało przez fachowców ocenione jako najlepsze wejście roku 1996 w Himalajach Nepalu. Upłynęło od niego już 14 lat, a wciąż okazuje się, że północno-zachodnia grań Annapurny była ostatnią polską nową drogą na ośmiotysięczniku.

Annapurna od północy z drogą polską z 1996 r (fot. summitpost.org., topo Janusz Kurczab)

• Nanga Parbat – próby zimowe

Dwie zimowe wyprawy na Nanga Parbat poprowadził Andrzej Zawada. Pierwsza z nich odbyła się zimą 1996/97. Po półtoramiesięcznym oblężeniu nie powiódł się szturm dwójki Krzysztof Pankiewicz i Zbigniew Trzmiel. Ten ostatni osiągnął wysokość 7800 m, Pankiewicz zawrócił 300 m niżej. Obaj odnieśli poważne odmrożenia.

Rok później Nanga Parbat znów obroniła się przed atakiem polskich alpinistów. Tym razem Polacy natrafili na wyjątkowo trudne warunki pogodowe i akcję zakończyli znacznie poniżej wierzchołka.

W 1999 roku środek monolitycznej ściany zaatakowali: Jacek Fluder, Janusz Gołąb i Stanisław Piecuch. Działając w stylu bigwallowym pokonali ścianę drogą o trudnościach VIII, A3+.

Bazę na polanie Sunderban Polacy założyli 7 września, a następnie przetransportowali ok. 150 kg sprzętu i żywności pod ścianę (z bazy ok. 6 godzin marszu).Wejście w ścianę było trudne – spękany, trzeszczący i obrywający się stromy lodowiec, a potem mokre i kruche kominy. Te partie trzeba było zaporęczować. Wspinaczkę non stop rozpoczęli 22 września i spędzili w ścianie 14 dni. 8 pierwszych nocy spędzili na półce w kociołku u podstawy monolitu, wspinając się  i zjeżdżając na biwak. 500-metrowy monolit nad pierwszym biwakiem stanowił kluczową część ściany. Były to płyty z zanikającymi szczelinami, pozbawione jakichkolwiek półek. Wszystkie stanowiska były wiszące. Na całej drodze Polacy osadzili ok. 35 spitów, często też zmuszeni byli używać sky-hooków, knifów i jedynek.

Pod koniec wspinaczki dawał się już we znaki brak żywności, już po pierwszym załamaniu pogody himalaiści musieli racjonować dzienne porcje, jedząc pod koniec tylko jedną zupkę na dzień. Po 13 dniach zespół dotarł do znacznie łatwiejszych partii ściany i połączenia z drogą węgierską. Z uwagi na fatalną pogodę i brak żywności zdecydowali się zrezygnować z wejścia na szczyt i następnego dnia zjechali drogą węgierską do podstawy ściany.

Polska droga na wschodniej ścianie Kedar Dome (fot. Marek Grochowski, topo Janusz Kurczab)

• Zimowe próby wypraw Wielickiego na Makalu i K2

Na początku XXI wieku Krzysztof Wielicki zorganizował dwie wielkie wyprawy zimowe na dwa najwyższe spośród niezdobytych jeszcze zimą ośmiotysięcznych szczytów Ziemi: Makalu (8481 m) i K2 (8611 m).

Makalu’2001/2002. W skład wyprawy weszli: Krzysztof Liszewski, Roman Mazik (lekarz), Jerzy Natkański, Maciej Pawlikowski, Andrzej Samolewicz, Piotr Snopczyński, Gia Tortladze (Gruzja), Krzysztof Wielicki (kierownik), Dariusz Załuski i Jarosław Żurawski. Wyprawie towarzyszyła korespondentka „Rzeczpospolitej” Monika Rogozińska.

Wyprawa działała na trzech drogach. Pierwotny plan przewidywał wejście zachodnim filarem. Było to zbyt ambitne zadanie jak na himalajską zimę. Następnie przerzucono się na długą południowo-wschodnią grań, by w końcu szturmować drogę pierwszych zdobywców. Gdy do tej taktyki (którą należy uznać za błędną) doszły niekorzystne warunki atmosferyczne – huraganowe wiatry, które niszczyły wyprawową infrastrukturę, jasnym się stało, że wyprawa musi zakończyć się porażką. Na drodze klasycznej osiągnięto wysokość 7000 m, na południowo-wschodniej grani i zachodnim filarze – odpowiednio 6800 i 588 m.

Uczestnicy zimowej wyprawa na Makalu 2000-2001 (fot. Krzysztof Wielicki)

K2′ 2002/2003. Była to duża, z rozmachem zorganizowana wyprawa, sponsorowana przez firmę telekomunikacyjną „Netia”. Oprócz 12-osobowej ekipy alpinistów polskich w skład wyprawy wszedł Kanadyjczyk Jacques Olek, 4 alpinistów z Kazachstanu, Gruzji i Uzbekistanu, oraz 5-osobowy zespół wspierający (również włączający się do akcji górskiej). Liczni byli przedstawiciele mediów (TVP i „Rzeczpospolita”).

Wyprawa działała na północnym filarze od strony chińskiej. 29 grudnia 2002 roku założono bazę główną na lodowcu Qogir. Od pierwszego dnia 2003 roku rozpoczęto poręczowanie drogi. Założono 4 obozy, na wysokościach 6000, 6800, 7200 i 7630 m. Ataku szczytowego nie udało się przeprowadzić. Kluczowymi momentami, negatywnie wpływającymi na postępy akcji, była rezygnacja z wyprawy Wasilija Piwcowa, Gii Tortladze i Iliasa Tukwatulina 28 stycznia oraz choroba Marcina Kaczkana, którego musiano sprowadzać do bazy z obozu IV w dniach 26 i 27 stycznia. W przeciwieństwie do swoich trzech towarzyszy z byłych republik radzieckich, wydatny wkład w postęp akcji miał Kazach Denis Urubko – wtedy jeszcze mało znany, a obecnie należący do najwybitniejszych himalaistów świata. Jednym z tych, którzy dotarli najwyżej na północnym filarze K2 był Piotr Morawski. Po raz pierwszy dał wtedy próbkę swojego talentu i twardości.

Północny filar K2 z trasą próby zimowej (fot. Piotr Morawski, topo Grzegorz Głazek)

Chyba największym osiągnięciem wyprawy było zaistnienie na niespotykaną dotąd skalę polskiego alpinizmu w mediach. Wyprawa Netia K2 2002/2003 była wielką imprezą, zorganizowaną zgodnie ze współczesnymi zasadami marketingu sportowego.

W 2004 roku pod Shisha Pangma znalazła się niewielka wyprawa w międzynarodowym składzie: Pierre Bergeron (Kanada), Jacek Jawień, Yvon Lattreille (Kanada), Piotr Morawski, Simone Moro (Włochy), Jan Szulc (kierownik) i Dariusz Załuski.

Na początku wyprawę prześladowały choroby. Simone Moro musiał nawet pojechać do Katmandu by podkurować się, Załuski miał wysoką temperaturę, a Jawień osłabł do tego stopnia, że musiał wracać do kraju. Baza główna stała na wysokości 5400 m. Osłabiona wyprawa założyła bezpośrednio u stóp góry bazę wysuniętą (5700 m), którą stopniowo zaczęto zaopatrywać. Akcja ruszyła na dobre, gdy podkurował się Załuski, a z Katmandu wrócił Simone Moro – zdrów i pełen energii.

Jako linię wejścia wybrano drogę hiszpańską prowadzącą południową ścianą. Wkrótce okazało się, że na Kanadyjczyków nie bardzo można liczyć. Cały wysiłek transportu i pierwszych przymiarek do ściany spadł na barki Moro i polskiej trójki. Polsko-włoski zespół założył w pierwszych dniach stycznia obóz I (6100 m). Długo nie można było znaleźć dogodnego miejsca pod namiot obozu II. Dopiero 9 stycznia Morawski i Moro znaleźli na wysokości 7150 m niewielką platforemkę, na której rozbili pół stojący, pół wiszący namiot. 17 stycznia Morawski i Moro ukończyli wspinaczkę ścianą i stanęli na grani. Zaczęli trawersowanie stoków grani w kierunki szczytu. O godz. 15 dotarli do wysokości 7700 m i mając w perspektywie nieprzygotowany biwak na smaganej wichrem grani, postanowili zawrócić. Następnego dnia popsuła się pogoda i z kolejnego ataku trzeba było zrezygnować. Efektem wyprawy było pierwsze zimowe przejście drogi hiszpańskiej z 1995 roku (której autorzy również nie weszli na wierzchołek).

• I zimowe wejście na Shisha Pangma (8027 m)

Minął rok i ci sami alpiniści, tym razem bez Kanadyjczyków, postanowili ponownie zmierzyć się z Shisha Pangma. Kierownikiem ponownie został Jan Szulc, a w składzie znaleźli się: Jacek Jawień, Piotr Morawski, Simone Moro i Dariusz Załuski.

Po wstępnej aklimatyzacji w rejonie Khumbu, wyprawa przeniosła się do Tybetu i założyła bazę ponownie pod południową ścianą Shisha Pangma, ale nieco niżej (5200 m). Tym razem wybrali łatwiejszą technicznie drogę jugosłowiańską, która wiedzie prawą stroną tej flanki góry. W ostatni dzień 2004 roku stanął obóz I (6550 m). Popsuła się pogoda i akcja na razie nie mogła być kontynuowana. Gdy tylko aura pozwoliła, alpiniści ruszyli znowu do góry. Wydzierali ścianie kolejne metry, transportowali liny, sprzęt i prowiant. Dotarli do wysokości 7200 m i dociągają tam poręczówki. Historia się powtórzyła – kolejne załamanie pogody spędziło wspinaczy ze ściany.

Himalaje ogarnęły dotkliwe mrozy i niszczycielskie wichury. Mimo to 11 stycznia akcja ruszyła. Do bazy wysuniętej przenieśli się Morawski i Moro. Następnego dnia polsko-włoska dwójka podeszła do „jedynki”, gdzie spędziła ciężką noc. Dzień 13 stycznia był ważny. Pokonali ostatnie trudności – 200 metrów kruchej skały. Około godziny 16 wyszli na przełęcz w grani, która miał formę rozległego plateau. Wysokościomierz wskazywał 7400 m.

Jeszcze rozkładając namiot na przełęczy pomyśleli, że warto następnego dnia spróbować końcowego szturmu. Decyzja o zaatakowaniu szczytu okazała się jak najbardziej słuszna: tylko 5 godzin potrzebowali, by stanąć na wierzchołku Shisha Pangma! Zdobyciem Shisha Pangmy polscy alpiniści nawiązali do czasów, gdy bezdyskusyjnie dzierżyli światowy prymat w zimowym himalaizmie.

Piotr Morawski na wierzchołku Shisha Pangma zima 2005 (fot. arch. Piotr Morawski)

• Na skalnych ścianach Karakorum

Na przełomie XX i XXI wieku dużą popularność wśród alpinistów wielu narodowości zdobył rejon Masherbrum Mountains, a szczególnie skalne otoczenie dolin Charakusa i Nangmah. Umiarkowana wysokość szczytów, obfitość i dostępność 1000-metrowych skalnych ścian zbudowanych z pięknego granitu sprawia, że uprawiana tam działalność zazwyczaj niewiele różni się od wspinaczek w górach typu alpejskiego czy w Yosemitach. Wspinaczki niejednokrotnie kończą się z końcem trudności, rzadko na wierzchołku, a powrót następuje zjazdami.