31 stycznia 2005 08:01

Lawiny – poradnik. Część 2 – Jak powstają lawiny?

Siły występujące w pokrywie są zbyt małe by utrzymać całą pokrywę lub warstwę śniegu na zboczu.


LAWINY

Często do wywołania lawiny potrzebny jest impuls np. przejazd narciarza czy przejście turysty, by została zaburzona chwiejna równowaga pomiędzy siłami utrzymującymi pokrywę śnieżną a wypadkową sił rozrywających.

Siły rozrywające powstają z:

  • ciężaru pokrywy śnieżnej,
  • nachylenia stoku,
  • pełzania śniegu itp.

Powstałe w miejscu krytycznej równowagi, pęknięcie pokrywy śnieżnej powoduje zmianę działania sił podtrzymujących na sporej powierzchni i wtedy rusza lawina.

Pęknięcie pokrywy śnieżnej może być spowodowane przez:

  • dodatkowe obciążenie,
  • przyrost nowej warstwy świeżego śniegu,
  • odkładanie śniegu przez wiatr.

Najbardziej podatnym na pęknięcia pokrywy śnieżnej są na stoku miejsca gdzie działają siły rozciągające. Z chwilą ruszenia pokrywy śnieżnej masy śniegu na równoległej do powierzchni płaszczyźnie ślizgowej lub po powierzchni gruntu, zaczynają zjeżdżać w dół.

Rozkład naprężeń w masie śniegowej

Lawina pyłu śnieżnego

Rodzaje lawin kryteria podziału Klasyfikacja lawin oparta jest na:

  • cechach zewnętrznych,
  • wewnętrznych,
  • przyczynach powstania.

Kryteria podziału:

  • rodzaj obrywu: lawiny punktowe, liniowe,
  • rodzaj powierzchni ślizgowej: lawiny powierzchniowe, gruntowe,
  • zawartości wody w śniegu: lawiny ze śniegu suchego lub mokrego,
  • forma toru lawiny: lawina żlebowa, płaszczyznowa,
  • forma ruchu lawiny: płynny, lawina pyłowa,
  • rodzaj śniegu, z którego powstaje lawina,
    • lawiny pyłowe,
    • lawiny ze śniegu osiadłego
    • lawiny deskowe (gipsowe),
    • lawiny gruntowe.

Kryteria podziału

Podstawowe rodzaje i masy lawin śnieżnych

Rodzaj lawiny
miesiąc
temp.
ciężar kg/m3
z puchu przemrożonego
XII, I i II
<=15°
30
z puchu śnieżnego
j.w.
-30 do -50°
120
ze świeżego śniegu mokrego
II i III
ok. 0°
170
ze śniegu nawianego
I i II
0 do -10°
250
ze śniegu zbitego
I i II
+30 do -20°
400
ze szronu wgłębnego (i warstw wyższych)
I i II
<=-15°
zależy od warstw wyższych
z firnu
III i IV
>=0°
500 i więcej

Rodzaje lawin

Lawiny pyłowe powstają ze śniegów, które nie uległy metamorfozie czyli z puchów. Od grudnia do lutego, czyli w okresie gdy pada śnieg w temp. poniżej -10°C. Obryw jest najczęściej punktowy, największe zagrożenie przy opadzie śniegu: >3cm/h i >40cm, niewielkie to pyłówki (żleby, kuluary), główne niebezpieczeństwo to szybkość ich spadania (do 300 km/godz.).

Przed czołem lawiny wytwarza się duże ciśnienie. Śnieżny pył wciska się wszędzie, dusząc człowieka, który znalazł się w jej zasięgu. Za pędzącą lawiną wytwarza się podciśnienie, które wsysa do wnętrza lawiny wszystko co ostało się jeszcze na jej drodze. Gdy człowiek znajdzie się na drodze takiej dużej lawiny z reguły nie ma szans na przeżycie.

Lawiny ze śniegu osiadłego powstają głównie na stokach zawietrznych, gdzie w wyniku działania wiatru osadza się duża warstwa śniegu zsiadłego wywiana ze stoków dowietrznych. Z reguły do wywołania takiej lawiny potrzebny jest zewnętrzny bodziec np. przejazd narciarza. Lawina spada w postaci dużych brył śniegu o ciężarze do 250 kg/m3. Bryły te w czasie spadania lawiny kruszą się na mniejsze kęsy. Ze względu na duży ciężar człowiek z reguły ginie w takiej lawinie w wyniku odniesionych mechanicznych obrażeń.

Lawiny deskowe w wyniku działania wiatru powstają śniegi gipsowe czyli deski. Śnieg ten jest twardy ale kruchy. Pod warstwą gipsów powstają puste przestrzenie.

  • Najczęstsze i najniebezpieczniejsze
  • kredowy kolor
  • gładka, miałka struktura (ser)
  • pod naciskiem skrzypią.

Test: wbić czekan i ruszać na boki, jak skrzypi to deska, ustalić wiązania deski robiąc profil. Lawiny te spadają przez załamanie powierzchni np. przez narciarza czy przechodzącego turystę. Wydobywające się gwałtownie powietrze zamknięte uprzednio pod warstwą gipsu powoduje pęknięcie pokrywy na dość znacznej przestrzeni.

Głównym jej niebezpieczeństwem jest ciężar spadających brył śniegu powodujących poważne a najczęściej śmiertelne obrażenia ciała. Z drugiej zaś strony po zatrzymaniu lawiny nie pokruszone bryły śniegu stwarzają szansę na wytworzenie między nimi pustych przestrzeni i przeżycia człowieka przez dłuższy okres czasu.

Lawiny gruntowe powstają z reguły na wiosnę w wyniku zjechania po spodnich warstwach zmetamorfizowanego śniegu praktycznie całej pokrywy śnieżnej. Najczęściej lawiny te powstają samoistnie w wyniku zwiększenia ponad wartość krytyczną ciężaru śniegu. Lawiny te ruszają wolno ale ze względu na ogromną masę ciężkiego, mokrego, śniegu, która niszczy wszystko na swej drodze, człowiek praktycznie nie ma szans na uratowanie się z takiej lawiny. Dość charakterystycznym zjawiskiem przy tego typu wiosennych lawinach jest ich spadanie o określonych porach dnia, kiedy to stok zostaje nagrzany przez słońce. zagrożenie gdy:

  • kapie woda,
  • obrywają się nawisy,
  • po zboczach toczące kule (jak się powiększają to duże ryzyko),
  • wzrasta prawdopodobieństwo przy nagłym wzroście temp.

Warstwa poślizgowa

Dwa rodzaje:

  1. nie przeobrażona warstwa śniegu powstała na skutek metamorfizmu budującego,
  2. szreń lub lodoszreń – zimny opad na ciepłe podłoże lub odwrotnie,
  3. generalnie duże różnice w twardości pomiędzy warstwami.

Ocena zagrożenia lawinowego

Niezbędne do oceny zagrożenia lawinowego jest:

  • duże doświadczenie górskie zimą,
  • znajomość gatunki śniegu,
  • znajomość czynników powodujące zagrożenia lawinowe.

Można w przybliżeniu samemu ocenić zagrożenie lawinowe w terenie

  • obserwując kierunek wiatru,
  • układanie się nawisów,
  • pęknięcia pokrywy śnieżnej,
  • znając topografię terenu.

Pomocne są testy pokrywy śnieżnej:

  • profil śniegu,
  • test tzw. norweski,
  • test obciążeniowy.

Wybierz bezpieczną trasę podejścia i zejścia!
Nie wstydź się zawrócić, gdy uznasz, że warunki są zbyt niebezpieczne!

Profil śniegu

Test twardości – cel: sprawdzenie różnic w twardości poszczególnych warstw śniegu.

Szukamy warstwy (warstw) poślizgowej – może mieć nawet 2-3 mm – konieczny TEST PIONOWY.

Różnica trzech stopni w twardości – duże zagrożenie lawinowe.

Różnica dwóch stopni – zrób inne testy.

Sprawdź temperaturę w poszczególnych warstwach – różnica 3 stopni to zagrożenie.

Narzędzia:

  • łopata lub czekan,
  • termometr,
  • lupa,
  • kartonik z podziałką.

Test twardości

  • otwór w śniegu najlepiej do podłoża przez wszystkie warstwy,
  • w bezpiecznym ale reprezentatywnym miejscu,
  • tylna ścianka do badania,
  • wygładzić.

Twardości śniegu:

  1. bardzo miękki – pięść
  2. miękki – dłoń
  3. średnio twardy – palec
  4. twardy – ołówek
  5. bardzo twardy – czekan
  6. zbity (firn) – nic

Próba norweska

Na stoku wykonujemy ok. metrowej szerokości wykop, najlepiej aż do gruntu odcinamy klin w kształcie trapezu lub prostokąta próbujemy łopatka przesunąć ten klin:

  • jeśli warstwa śniegu daje się łatwo przesuwać po jednej z wewnętrznych warstw śniegu , mamy do czynienia z dużym zagrożeniem lawinowym na danym stoku
  • jeśli warstwy śniegu są ze sobą mocno spojone i nie dają się oderwać, zagrożenie jest niewielkie i można uznać ten stok za w miarę bezpieczny.

Test obciążeniowy

Wykopujemy prostokątną platformę o boku 2 m a następnie obciążamy ją. w zależności od tego pod jakim obciążeniem ruszy blok określamy stopień zagrożenia.

stopnie obciążenia

  1. niestabilne – przy wycinaniu
  2. niestabilne – przy próbie wejścia
  3. niestabilne – przy wejściu jedną nogą
  4. zagrożone – przy wejściu dwoma nogami
  5. zagrożone – przy “przysiadzie”
  6. stabilne – przy skoku z góry
  7. stabilne – w ogóle nie zjeżdża

blok śnieżny (śnieg twardy)

klin śnieżny (śnieg miękki)

Nastromienie stoku (dotyczy lawin deskowych)

Uczmy się oceniać nastromienie stoku!

Waldemar Niemiec

Tagi:



  • Komentarze na forum Dodaj swój wątek
    Brak komentarzy na forum