20 maja 2004

Czy musimy (d)obić Zerwę?

Artur Paszczak Paszczu

Usunąć wszystkie elementy zaangażowania i niepewności, jak ma to miejsce podczas wyposażania drogi ze zjazdu, znaczy usunąć pojęcia przygody, odkrywania i wartości sportowej związanej z pierwszym przejściem.
Michel Piola, "The Mont Blanc Range Topo Guide", Vol. I, s.134

Styl francuski w górach otwiera niewiarygodne możliwości, ale kryje w sobie cień totalnej uzurpacji.
Piotr Korczak, "Tradycja - balast czy inspiracja", Góry2 / 1991

Przeprowadzone na forach internetowych (Brytana i KWW) dyskusje wykazały zasadniczą odmienność punktu widzenia na etykę zastosowania spitów w górach, jaką prezentują dwie przeciwstawne grupy - "tradycjonaliści" i "liberałowie". Wykazały też odmienność poglądów w samej kwestii potrzeby prowadzenia dyskusji.

Podczas gdy (przy wszystkich swoich błędach) tradycjonaliści nie ustają w wysiłkach, aby do jakiejś formy porozumienia doprowadzić, liberałowie (z nielicznymi, godnymi szacunku, wyjątkami) takim porozumieniem zainteresowani nie są, i nie jest trudno zrozumieć - dlaczego.

Fundamentalny argument liberałów - "autor drogi decyduje" - okazuje się oczywistą nieuczciwością przy jakiejkolwiek próbie przeniesienia go na grunt "społeczny". Taka postawa oznacza bowiem jedno: w wyścigu do ograniczonego zasobu skały, jakim dysponujemy w Tatrach, spitujący wiertarkami mają miażdżącą (rzec by można: wiercącą) przewagę. Nie występują dla nich żadne ograniczenia, które utrudniają eksplorację tradycjonalistom. Prowadzi to do powstania uprzywilejowanej grupy, której wolno postępować wedle własnego uznania, i która z czasem zdominuje pozostałe, jakże nieliczne fragmenty wolnej skały. Takie podejście implikuje także naruszenie kanonów wyznawanych przez "konserwę", bowiem spity nieodwracalnie zmieniają nie tylko charakter dziewiczych fragmentów, ale - co chyba oczywiste - całego ich otoczenia.

Wspomniany argument, jak też szafowanie "wolnością" wspinania, umieszczają "liberałów" w bardzo wygodnej reducie zwolenników deregulacji. Z tego powodu nie są oni tak naprawdę zainteresowani porozumieniem, bo każda umowa prowadzić musi do ograniczenia ich obecnie nieograniczonych praw. Jest to, jak sądzę, zasadniczy problem, jaki utrudnia wzajemną dyskusję.

Stojąc na straży obrony stanu istniejącego (w myśl argumentu, że "problem nie istnieje") "liberałowie" nie zauważają, że to oni są tymi, którzy zmienili fundamentalne założenie etyczne wspinania w górach - że drogi prowadzi się od dołu do góry. Stało się to niedawno: Fantazje Klasyczne były pierwszą drogą ospitowaną ze zjazdu i miało to miejsce dopiero w 1987 roku - a więc zaledwie 16 lat temu! Do tego czasu nie wytyczano w Tatrach dróg w sposób "skałkowy".

Piotr Korczak twierdzi, że "tradycjonaliści" nie są w stanie w postulowanym przez siebie stylu prowadzić trudnych dróg. "Macie siłę argumentów, ale brak Wam argumentu siły" - powiada. W zacytowanym powyżej słynnym eseju z 1991 roku, który powinien być obowiązkową lekturą każdego tradycjonalisty, stwierdza: "wybór jest jasny". Logika myślenia, jak ją rozumiem, jest następująca - my robimy najtrudniejsze drogi, a nie wy. My pchamy rozwój wspinania do przodu i podnosimy poprzeczkę - a wy nie potraficie zrobić w Tatrach nic trudniejszego od VIII, zatem nie próbujcie nas ograniczać.

Istotnie, wśród polskich przejść tradycyjnych na nowych drogach nie ma trudniejszych od VIII OS. Jest natomiast sporo odhaczeń, do IX- włącznie. Warto zapytać, jakie ospitowane drogi pokonane zostały OS przez ich autorów podczas pierwszego przejścia. Nietrudno zauważyć, że żadne - bo styl to uniemożliwia. Drogi wytyczane ze zjazdu były rozpoznawane, obijane, a następnie patentowane i dopiero wówczas - prowadzone. Trudno to nazwać dobrym stylem. W tym kontekście liczne już przejścia nowych, tradycyjnych dróg VII+ OS wydają się być dużo wartościowsze sportowo, a przecież w tym sezonie powstały dwie "ósemki" i to bez użycia spitów!

Pozostaje rzecz najważniejsza - na świecie (do którego powoli zdążamy) drogi prowadzone od dołu i spitowane ręcznie sięgają stopnia 8b (VI.6, X) i wyżej. Nawet w rejonach typowo skałkowych powstają oazy takiego stylu, np.: Punta Giradili na Sardynii, gdzie już w 1998 roku powstała L'Inteligenza Emotiva 8a, czy sławetny Hotel Supramonte 8b wytyczony w tym samym roku. Takie przejścia mają obecnie miejsce, taki styl jest w tej chwili stylem w górach dominującym (nawet we Francji) i w tym świetle IX+ po "oblężeniu" wypada dość blado. "Suma oszustw", o której pisze Korczak, porównując drogi "prowadzone" do dróg "wyposażanych", pozostaje zasadniczo odmienna.

Pojawiający się argument "postępu" dotyczy wyłącznie poprawiania trudności technicznych, osławionych "numerków" i odnosi się jedynie do stosowanej przez nas skali. W Wielkiej Brytanii, gdzie stosuje się skalę dwuczłonową, podstawowym elementem definiującym trudności jest część opisowa (np. E7), a nie stopień techniczny (np. 6c). Droga E1 5c będzie uważana za łatwiejszą niż E2 5b pomimo wyższej trudności technicznej. Na co dzień Anglicy posługują się wyłącznie elementem opisowym. Dodatkowo, na Wyspach spity są dozwolone wyłącznie w rejonach skałkowych lub wydzielonych strefach. Na tzw. "mountain crags" panuje absolutny zakaz ich używania, zresztą od pewnego czasu rozciągający się także na haki. Tych ostatnich tkwi w ścianach bardzo niewiele (większość została usunięta w ramach "cleaningu") i są one jedynie co pewien czas wymieniane. Pomimo tego, a może dlatego, brytyjscy wspinacze świetnie sobie radzą na arenie sportowej, a na polu klasycznego alpinizmu stanowią od lat światową elitę. Ilość zespołów realizująca ambitne cele w górach całego świata, zazwyczaj w nienagannym stylu, jest imponująca. Czy uważacie, że przypadkiem?

My też nie mamy zbyt wielu gór. Dlaczego więc musimy je "ucywilizować"? W imię czego? Jakim postępem w dziedzinie alpinizmu są tegoroczne drogi na Filarze Kazalnicy czy Mnichach? W wymiarze sportowym trudności 7c nie stanowią żadnej nowej jakości - owszem, na naszym podwórku na pewno tak, ale przecież parę godzin jazdy samochodem stąd są takich dróg dziesiątki! I to prowadzonych od dołu! W skałkach jest takich dróg masa! Dlaczego więc musimy zniszczyć górski charakter Kazalnicy, jednej z niewielu gór, gdzie autentycznie można jeszcze poczuć "przygodowy" charakter wspinania, gdzie trzeba się przygotować na obciążenia inne oprócz sportowych, gdzie posługiwanie się sprzętem i mocna psycha stanowią równoważny element z silną buła i techniką.

Po co "dobijać Zerwę", skoro dróg sportowych jest i może być cała masa na pozostałych ścianach. A każdy spit wbity w Kazalnicę umniejsza jej trudności i redukuje i tak skromne dziś możliwości prowadzenia trudnych dróg w przyszłości. Wreszcie - pozbawia nas potencjalnych "problemów", które są przecież motorem napędowym postępu. Pozostaną nam jedynie zatrawione chęchy i kruszyzna, bo któż chciałby sobie zawracać nimi głowę. I zniknie w Tatrach styl "tradycyjny", bo nie będzie się miał gdzie realizować (podobnie, jak znikł w większości rejonów Jury). W ten sposób libertyńsko pojmowana wolność jednej grupy - przyniesie gorzki koniec drugiej.

W imieniu "tradycjonalistów" złożyłem propozycję, która spotkała się z dużym odzewem. Z przyjęciem - jakże by inaczej - bardzo różnorodnym. "Liberałowie" od razu usiłowali zdyskredytować proponowane przez nas założenia, nadając im etykietkę biurakratyzmu, pezetostwa, komunizmu i Bóg wie jeszcze czego. Niektórzy z nich nie dowierzają, że osiągnięcie porozumienia i przestrzeganie go wyłącznie na zasadach dżentelmeńskich jest możliwe. Wierzcie mi, Koledzy, że byłbym w stanie nie pójść na jakąś drogę wyłącznie z powodu, że przyjęlibyśmy wspólną umowę, iż ze względu na jej walor wspinaczki letniej nie będziemy po niej haczyć. Od kilku lat obowiązuje niepisana umowa, by z tego powodu robić eRa "clean". Jakoś niepotrzebna tu była biurokratyczna "czapa". Zresztą postulując powołanie "komisji", miałem na myśli strukturę na wskroś nieformalną. Pisałem też, że nie upieram się przy tym pomyśle - pod warunkiem, że wypracujemy jakieś sensowne zasady współistnienia w naszych małych Górach.

Sens naszej propozycji sprowadza się jednak do czego innego - do utworzenia Czystej Strefy rozciągającej się (to tylko idea) od ŻTM-a do Cubryny. W tej strefie apelowalibyśmy o używanie wyłącznie ręcznej spitownicy i prowadzenie nowych dróg tylko od dołu.

Dla symetrii, ustanowilibyśmy Strefę Sportową, obejmującą np. Mnicha i Żabiego Mnicha oraz Zachodnią Kościelca, gdzie dopuszczalne byłoby spitowanie mechaniczne ze zjazdu. We wszystkich strefach wezwalibyśmy do nie dobijania spitów na istniejących drogach bez zgody autora. Pomysł wydzielenia stref nie jest nowy. Takie strefy istnieją w wielu krajach, od Anglii, Włoch, Francji, a nawet Szwajcarii, na USA kończąc. Proszę zauważyć, że nikt nie zżyma się na zakaz spitowania na El Capie. Można sobie wyobrazić, jak wyglądałaby ta ściana, gdyby nie zwyciężyli obrońcy "konserwy". "Czyste strefy" występują dziś niemal wszędzie i jest to zauważalny trend w rozwoju etyki alpinizmu. Apel UIAA w sprawie niestosowanie wiertarek mechanicznych w rejonach górskich oraz Deklaracja Tyrolska są tylko dodatkowymi aspektami tego procesu.

Tatry to "nasze miejsce". Musimy w nim współistnieć, a to bez wzajemnego poszanowania nie jest możliwe. Obopólne uznanie prowadzi w konsekwencji do kompromisu, w którym Góry pozostają elementem łączącym, a nie tym, co nagle zaczyna dzielić. Źle by to wróżyło, gdybyśmy nie potrafili się dogadać w tak fundamentalnej sprawie, jaką jest samo wspinanie.

Jestem przekonany, że pozostawienie obijania Tatr żywiołowej działalności wspinaczy doprowadzi w niedługim do zniszczenia ich charakteru. Do tej pory nie dysponowaliśmy narzędziami, które pozwalałyby tak łatwo i szybko zmieniać charakter środowiska. Obecnie takie narzędzia są w naszych rękach i - jak nietrudno zauważyć - liczba spitów w ostatnich latach wzrasta z sezonu na sezon.

Nawet w Alpach - o ile większych przecież od Tatr - w ramach inicjatywy powołania Parku Narodowego Mt Blanc (nb. przerażającej - wszyscy wiemy, czym się to może skończyć!), którą popiera grono znamienitych francuskich alpinistów, przewiduje się ograniczenie spitowania mechanicznego, a autorytety z Michelem Piolą i Ivanem Ghirardinim apelują o wstrzymanie się od spitowania ze zjazdu. Każda droga tak poprowadzona jest dziś poddawana krytyce, raz bardziej, raz mniej umiarkowanej. Podobnie, opiniotwórcze magazyny wspinaczkowe skrzętnie i z przyganą odnotowują użycie wiertarek podczas przejść górskich. Świat się zmienia - po yuppies nadchodzą milkies. Po co mamy powielać to, co dziś dość powszechnie uważane jest za błąd?

Zostawmy sobie Góry, a jeśli nawet nie sobie, to na pewno przyszłym pokoleniom taterników. Jestem pewien, że ich umiejętności, sprzętu i psychy nie jesteśmy sobie w stanie dziś wyobrazić.

Postscriptum
Propozycję powołania "Czystej Strefy", jako wstępnej idei do przedyskutowania, która w myśl propozycji Kuby Radziejowskiego mogłaby zostać ogłoszona wiosną w skałach, do tej pory poparli: